ЕЛЕКТРОНСКИ СЛУЖБЕН ГЛАСНИК НА ГРАД СКОПЈЕ

Година: 2008 Број: 11
Датум на издавање: 09/05/2008
Општина: Совет на Град Скопје
Тип:Приценка

Наслов: Приценка на загрозеност на Градот Скопје од природните непогоди и други несреќи
Текст:Врз основа на член 62 од Законот за локална самоуправа (Службен весник на РМ бр. 5/02), а во врска со член 11став 1 и 3 од Законот за заштита и спасување (Службен весник на РМ бр. 36/04), Советот на Град Скопје на седумдесет и првата седница, одржана на 3 септември 2008 година, донесе


ПРОЦЕНА
на загрозеност на Градот Скопје од природните непогоди и други несреќи




Oпшти карактеристики на Градот Скопје


Скопје е главен град на Република Макединија. Со достигнатиот степен на развиеност Скопје носи белег на модерен и високоурбанизиран град. Градот има исклучителна местоположба, всушност тоа е средишнината на Балканскиот полуостров. Распослан е по брегот на реката Вардар, по чија должина минуваат и се вкрстосуваат бројни комуникации од запад и север и продолжуваат на исток и југ творејки значајна врска со средоземниот басен.
Скопје е град со долга и турбулентна историја. Низ вековите често бил поробуван, уништуван и опожаруван, a еден од најсилните негови непријатели биле природната стихија, што повеќе пати го срамнувала до темел.
Градот Скопје е административен, стопански, културен и образовен центар на Република Македонија. Според законот за локална самоуправа, Град Скопје е посебна единица на локална самоуправа ,во која се остваруваат заедничките потреби и интереси на граѓаните. Подрачјето на Градот Скопје го сочинуваат подрачјата на општините:
Аеродром, Бутел, Гази Баба, Ѓорче Петров, Кисела Вода, Сарај, Центар, Чаир, Карпош, Шуто Оризари, Илинден, Петровец, Чучер Сандево, Сопиште, Студеничани и Зелениково формирани со Законот за територијална организација нa локалната самоуправа во Република Македонија (Службен весник на РМ бр. 55/04).

Демографска развиеност

Според пописот од 2002 година на подрачјето на Градот Скопје се регистрирани вкупно 471.626 жители. Населеноста по општини изнесува:


Карпош59.666 жители
Ѓорче Петров41.634 жители
Гази Баба 72.617 жители
Кисела Вода57.236 жители
Центар45.362 жители
Чаир64.823 жители
Шуто Оризари 20.800 жители
Аеродром 72.009 жители
Арачиново11.597 жители
Илинден15.894 жители
Петровец 8.255 жители
Чучер-Сандево 8.493 жители
Сарај35.408 жители
Сопиште 5.656 жители
Студеничани17.246 жители
Зелениково 4.077 жители


За време на учебната година, поради престојот на учениците и студентите од другите населени места, бројот се зголемува за 22.000 лица, додека за време на летниот период, бројот се намалува за 20-25% заради користењето на годишните одмори.
Густината на населението на подрачјето на градот Скопје се движи околу 257 жители на 1 км. квадратен.
Според половата структура, 250.430 жители се машки и 221.196 жители се од женски пол.
Бројот на инвалидизирани лица изнесува 9.000, а оваа бројка е значајна од аспект на згрижување при вонредни состојби и елементарни непогоди.

Географска положба и просторни карактеристики

Скопскиот регион е распространет во централниот дел на Балканскиот полуостров, во северниот дел на Република Македонија, помеѓу 41° 00'' и 42°15'' северна географска ширина и 21° 10'' и 21° 51'' источна географска должина. Регионот претставува одредена целина опкружена со планинските венци на:Скопска Црна Гора, Шар Планина, Жеден, Сува Гора, Караџица, Јакупица и Венец.
Вкупната големина на Скопскиот регион изнесува 180.706 ха. Градот Скопје се наоѓа на 21° 26'' источна географска должина и 42° 00'' северна географска ширина. Надморската височина се движи од 264 метри во Ѓорче Петров до 240 метри во Аеродром. Во широчина 9 километри (Водно – Радишани) и во должина 23 километри ( Драчево – Ѓорче Петров).
Градското подрачје зафаќа површина од 225км2.


Релјеф

Скопската котлина се наоѓа во Повардарската рељефна област. Во оваа област се протегаат следните планини: од источната страна Скопска Црна Гора со врвот Рамно (1651м), од западната страна со Водно (1067м) и Китка.
Рамништето во Скопската котлина зафаќа површина од 815 км2 и лежи на надморска висина од 220 до 500 м.
Скопскиот регион се наоѓа на 300 м.н.в. со површина од 26.100 хектари.
Во Скопскиот регион на релативно мал простор се сместени сите просторни карактеристики на природните терени.
Се разликуваат три природни тераси:

- Најниската тераса од 220 м до 300 м надморска височина го формира просторот на Скопското поле со површина од 140 хектари.
- Средната тераса што ги зафаќа падините на Скопска Црна Гора со површина од 63 хектари.
- Највисоката тераса од 620 до 680 метри надморска височина и повисоко со највисоката точка на планината Водно која изнесува 1068 метри надморска височина.

Просторот на Скопската котлина е подложен на тектонска активност изразена преку статични, лонгитудинални и трансверзални тектонски движења.
Геолошкиот состав на овој простор е составен со распространување на магматски и седиментни карпи. Магматските карпи се распространети во околината на с. Никуштак (Скопска Црна Гора), с. Дивље и Катлановско Брдо. Седиментните неврзани карпи ги има по долините на реката Вардар во Скопската котлина, Лепенец, Маркова Река,Треска и Пчиња. Седиментните врзани карпи (глиници и лапори) се распространети скоро низ целата Скопска котлина. Бигорот- кој настанал со таложење на калциум карбонат, во поголеми маси се наоѓа во рабните делови на Скопската котлина (Свиларе, Матка, Количани, Кучково, Волково, Рашче и Катлановска бања).

Клима

Скопскиот регион е под влијание на модифицирано-медитеранска и умерено- континeнтална клима.
Просечните температури на воздухот изнесуваат 12.4 степени целзиусови, просечните годишни врнежи 492 mm/m2, просечната годишна влажност на воздухот е 73%, просечниот годишен степен на облачност е 57% и просечната годишна брзина на ветровите изнесува 2.6 м/сек. (никогаш не преминува 18.9 м/сек.).
Воздушните струења претежно се насочени во правец север- северозапад и југ-југоисток познати под името повардарец, југо и северозападен ветер.
Климатските промени во текот на годината имаат битно влијание врз настанувањето на обилните дождови, поголеми снежни врнежи или сушни периоди.

Хидрографија

Скопскиот регион изобилува со воден потенцијал, како со реки, така и со подземни води и бунари. Скоро по средината на градот Скопје протекува реката Вардар, а во неа се слеваат реките: Треска, Лепенец, Пчиња, Серава, Маркова река и Кадина река. Фактот што во овој регион се слеваат повеќе реки, при обилни врнежи градското подрачје и Скопската котлина се подложни на поплави. Опасноста е дотолку поголема, затоа што речните корита не се регулирани со исклучок на дел од коритото на реката Вардар од населбата Хром до населбата Долно Лисиче. Со вода за пиење градот се снабдува од изворот Рашче кој задоволува 96% од потребите, а останатиот дел се снабдува од бунарите во Драчево и Долно Нерези. Алтернативни извори на вода се акумулацијата Палиград на Кадина река, хидросистемите на Матка 2 и Козјак. Подземните води во скопскиот регион се наоѓаат на длабочина од 2-10 метри и не се во доволна мера искористени. Најчесто се користат како технички води.

Густина на изграденост

Според генералниот урбанистички план градот Скопје е поделен на зони и тоа:
Висината на изградените објекти е различна и се движи до згради од 20 ката, а како основна карактеристика е тоа што новите градби се изградени во рамова конструкција и со асеизмички карактеристики.
Објекти во приградските населби, кои се изградени по земјотресот од 1963 година, се од монтажни елементи претежно од дрвен материјал кои последните неколку години повеќе од ½ од бараките се доградени или надградени со материјал од цврста градба или на нивно место се изградени нови стамбени згради од цврст материјал без сеизмичка проценка на истите.

Сообраќајна мрежа

Примарната сообраќајна мрежа во градот Скопје е оформена како радијално-концентричен систем на сообраќајници. Овој модел се состои од кружни прстени околу центарот и радијални правци насочени кон центарот на градот.
Примарната улична мрежа на градот Скопје се поврзува со екстерната патна мрежа во Р. Македонија.

Магистрални улици (БМ)
  1. Булеварот Александар Македонски, на исток од градот Скопје, дирекното се поврзува со Автопатот М-3 (Хиподром- Миладиновци) и со Автопатот М-4 (Хиподром-Катланово).
  2. Булеварот Никола Карев, како продолжение на Булеварот Александар Македонски, на северо-запад од градот Сопје, дирекно се поврзува со Магистралниот пат М-3 (Момин Поток – Границата со СР Југославија) и посредно преку М-3 се поврзува со Регионалниот пат Р-301 (Скопје-Бродец-Танушевци).
  3. Булеварот Македонија, на исток се поврзува со Регионалниот пат Р-104 (Јурумлери-Драчево-Нова Брезница-Македонски брод), на запад дирекно се поврзува со Регионалниот пат Р-402 (Скопје-Тетово-Пирок-Гостивар) и посредно со Магистралниот пат (автопат) М-4 (Скопје-Струга-Ќафасан).
Магистрални улици (МУ)
  1. Улицата Методија Андонов Ченто, на исток, се вкрстосува со Северната обиколница (заедничката траса на автопатите М-3 и М-4) и дирекно се поврзува со Регионалниот пат Р-101 (Скопје-Куманово).
  2. Булеварот Христијан Тодоровски Карпош на север се вкрстосува со Северната обиколница.
  3. Булеварот Македонско Косовска Бригада на север се вкрстосува со Северната обиколница.
  4. Булеварот Илинден на северо-запад се вкрстува со Северната обиколница.
  5. Булеварот Црна Гора на запад дирекно се поврзува со Северната обиколница.
  6. Улицата Сарај се поврзува со Регионалниот пат Р-402 (Скопје-Тетово-Пирок-Гостивар), со Регионалниот пат Р-403 (Ѓорче Петров-Јегуновце-Теарце), со Локалниот пат за Матка и со Локалниот пат за Чичино село.

Собирни улици
  1. Улицата Христо Татарчев дирекно се поврзува со Регионалниот пат Р-302 (Скопје-Сопиште-Говрлево).
  2. Улицата Катлановска дирекно се поврзува со Регионалниот пат Р-103 (Скопје-Велес-Гевгелија).
  3. Улицата Козле се поврзува со Локалниот пат за горно Нерези.
  4. Улицата Салватор Аљенде се поврзува со Локалниот пат за Водно.
  5. Улицата Првомајска се поврзува со Регионалниот пат Р-104 со локалните патишта за Усје и за Батинци.
  6. Улицата Драчевска се поврзува со Локалниот пат за Китка.
  7. Улицата Горно Лисиче се поврзува со Регионалниот пат Р-104.
  8. Улицата Катлановска продолжува како Регионален пат Р-103.
  9. Улицата Алија Авдовиќ се поврзува со Локалниот пат за Црешево.
  10. Улицата Радишанска продолжува како Локален пат за Љубанци.
  11. Улицата Александар Урдаревски продолжува како Локален пат за Кучевиште.
  12. Улицата Шуто Оризари се поврзува со Локалниот пат за Горно Оризари.
  13. Улицата Скупи се поврзува со Локалниот пат за Бардовци.
  14. Улицата Лука Геров се поврзува со Локалниот пат за Волково.

Јавниот градски и приградски сообраќај во градот Скопје се планира како комбиниран, односно треба да го извршуваат железничкиот, трамвајскиот-шински и автобуски превозен подсистем, преку организиран систем на терминали и мрежа на превозни линии.
Во железничкиот превозен потсистем се користи постојаната-докомплетирана железничка инфраструктура-изградени пруги, железнички стојалишта и железнички станици. Овој подсистем ќе ги превезува патниците во приградскиот патнички сообраќај.

Трамвајскиот-шински превозен подсистем како основен носител на јавниот превоз на патници во градскиот сообраќај, според резултатите од извршените истражувања и анализи задолжително треба да се изгради и стави во функција да 2020 година.

Автобускиот превозен подсистем извршува превози во градскиот и приградскиот јавен превоз на патници и воедно ги надополнува предходните два превозни подсистеми. За потребите на јавниот градски и приградски автобуски превоз во градот Скопје изградени се автобази во Автокоманда и Ѓорче Петров, а се планира изградба на уште една автобаза со површина од 4 хектари во општина Чаир, непосредно до локацијата за специјална намена на улицата Шуто Оризари.

Железничкиот јазел во подрачјето на градот Скопје со степенот на изграденост целосно ги задоволува потребите во планскиот период, односно останува само да се докомплетира Транспортниот центар Скопје.

За развој на воздушниот сообраќај во периодот до 2020 година потребно е продолжување на полетно-слетната патека на аеродромот во Скопје за 550 метри во правец 345. Аеродромот во Скопје треба да се реконструира и оспособи за прифат и опрема патници и авиони на интерконтинентални линии.

Во подрачјето на градот Скопје, освен постојаните хелиодроми за посебна намена (Клинички центар и Воена Болница), се планира за градба на хелиодром за јавана употреба во непосредна близина на Транспортниот Центар Скопје.

Комунална инфраструтура

Градот Скопје има доста развиена инфраструктура која овозможува снабдување со вода, електрична енергија, парно затоплување, ПТТ сообраќај и дистрибуирање на отпадните фекални и атмосферски води.
Подземната водоводна мрежа има должина на главните водоводи од 153 км. и секундарните водоводи од 477 км. Притисокот на водоводната мрежа се движи од 1,5 до 8 атмосфери.
За следење на квалитетот на водата, како и дистрибуирање до потрошувачите постојат две пумпни станици, десет препумпни станици, две станици за хлорирање и три хидрофори, вкупно 17 објекти.
Каналската мрежа се состои од посебни канали за одводнување на атмосферските и фекалните води. Вкупната канализациона мрежа изнесува 618 км, од која фекалната има 466 км , а атмосферската 152 км. Фекалните и атмосферските води се слеваат во реката Вардар преку 34 сливни места. Постојат две пречистителни станици, шест пумпни станици и четири прелива, кои не се доволни за прочистување на отпадните води.

Канализација, одведување и пречистување на отпадните води

Градот Скопје во иднина ќе се продолжи со изградба на сепарациона канализациона мрежа, со тоа што колекторите изградени пред 1963 год. како комбинирани се пренаменуваат во фекални, а атмосферскиот канализационен систем продолжува да се гради како сепаратен.
За целосна изградба на канализациониот систем потребна е доградба на два колектори од левиот и десниот брег на река на Вардар, до предвидената пречистителна станица и двете препумпни станици налевиот и десниот брег на реката Вардар. Главниот колектор на левиот брег на реката Вардар треба да се догради од сегашниот испуст во р. Вардар кај „Скопска Пивара” до локацијата пречистителната станица, со профил Ш1600мм и Ш1800мм, со должина од 5.000 метри. Главниот колектор на десниот брег на р. Вардар кај бул. „Србија” до локацијата на пречистителната станица со приближна должина од 3.000 метри.
Препумпните станици ќе овозможат внесување на отпадните води во пречистителната станица на потребно висинско ниво.
Со целосно заокружување на канализациониот систем сите објекти од времен карактер ја губат својата функција, а тоа се на левиот брег препумпните станици Маџари I , Маџари II , Маџари IIа и на десниот брег препумпните станици 11 Oктомври, Ново Лисиче и пречистителната и пумпна станица Старо Лисиче.
За дооформување на атмосферската канализација на градот потребно е да се изгради магистрална атмосферска канализација во должина од 78.130м со дијаметри од 600 до 2400/2000мм. Секундарната мрежа ќе ја прати изградбата на станбените комплекси.
За заштита од атмосферските води од падините на Водно и Скопска Црна Гора потребно е да се довршат започнатите работи кај Ѓорче Петровската серија, кај поројната серија во долниот тек на Лепенец и да се започне со градежни работи кај поројната серија Маркова Река.

Заштита на животната средина

Растежот на градот со развиеното стопанство и разновидни процеси на производство е придружено со создавање на отпадни материи во човековата околина, затоа треба перманентно да се превземаат потребните заштитни мерки. Потребно е тие мерки да се превземаат врз основа на стручни наоди од стручни органи кои работат во градот. Мерење на присутноста на радиоактивноста во воздухот и врнежите, присутноста на радиоактивност кај животните го вршат Републичкиот завод за здравствена заштита и Ватеринарниот институт .
Квалитетот на водите за пиење го следи РЗ за ЗЗ, односно заводот за ЗЗ на Град Скопје, додека состојбите на одпадните води и нивната контрола на испусните места го врши Министерството за земјоделство, шумарство и водостопанство.
Загрозување на воздухот со хемиски агенси, сулфурен диоксид, прав и пепел го следи РХМЗ и Заводот за ЗЗ на Град Скопје. Овие концентрации се со променлив карактер и зависат од метеоролошките услови и емисијата на изворите за загрозување. Покрај тоа заводот за ЗЗ врши следење и контрола на биолошките загадувања на хранливите продукти санитарно-хигиенски услови во градот.
Проблемите во однос на загрозувањето на почвата поради употреба на хемиски средства добиваат се позагрижувачки димензии. Појавата на нарушување на квалитетот на животната средина е се поприсутен во градот, особено на периферните делови како последица на непланирана, неконтролирана просторна експанзија и несоодветна комунална инфраструктура. Санитарно хемиската состојба на реката Вардар во скопско во целина не го задоволува бараниот квалитет. За ова се прават редовни годишни анализи и студии.

Организациска структура на „Град Скопје”

Деловниот субјект „Град Скопје” се наоѓа на булевар Илинден бб, во Градскиот парк. Основна дејност на Град Скопје е вршење на управно-административни работи.

Според Правилникот за систематизација на работните места во администрацијата на „Град Скопје” се утврдува вкупниот број на државни службеници и други вработени за вршење на надлежностите на „Град Скопје. Во „Град Скопје” заклучно со Мај 2008 година има 531 вработен од кои еден е избран. Од нив 350 се мажи, а 181 се жени.
Работите во „Град Скопје” се извршуваат преку сектори. Сите сектори се наоѓаат во кругот на „Град Скопје” освен Територијалната противпожарната единица која се наоѓа во населбата Автокоманда на улица Романија бб, како главен оперативен центар и противпожарните потцентри во населбите, Ѓорче Петров, Драчево, Тафталиџе и Бит Пазар.




„Град Скопје”е лоциран на површина од 12744,75 м 2. Работните задачи се извршуваат во простори-бараки кои представуваат монтажни дрвени објекти на бетонска подлога и во најголениот дел се приземни.

Површина на бараките Во Град Скопје:

1. Барака 1...........................П= 429,80 м2
2. Барака 2...........................П= 338,80 м2
3. Барака 3...........................П= 340,50 м2
4. Барака 4...........................П= 360,80 м2
5. Објект 5...........................П= 332,16 м2- цврста градба РЦУК
6. Барака 6...........................П= 319,77 м2
7. Барака 7...........................П= 296,43 м2
8. Барака 8...........................П= 268,34 м2
9. Барака 9...........................П= 216.75 м2
10. Барака 10........................П= 318.15 м2
11. Барака 11........................П= 596.73 м2
12. Барака 12.........................П= 251.05 м2
13. Барака 13.........................П= 564.48 м2
14. Барака 14.........................П= 498.82 м2
15. Барака 15.........................П= 564.48 м2
16. Работилници....................П= 271.89м2

Вкупен број на површина на објекти 5983.35 м2

Просториите се поврзани на градска електрична мрежа и на градска топлификациона мрежа. Работните простории се загреваат со радијатори.
Во работните простории во најголем дел се обавуваат административните работи, а во помал дел се обавуваат, помошни работи.
За лесно запаливи градежни објекти се сметаат сите објекти кои се наоѓаат во кругот на „Град Скопје”, со самото тоа што тие се изградени од лесно запаливи материјали.
Сите објекти се поврзани со градска телефонска мрежа и меѓусебно преку интерна телефонска централа.
Дежурната служба- обезбедувањето функционира 24 часа , сместени во просторија на главната капија во „Град Скопје” која исто така е поврзана на градска електрична , топлификациона и телефонска мрежа.
Град Скопје се снабдува со технолошка и хигиенска вода од градскиот водовод. Во сите објекти постои водоводна и одводна канализација.
Густината на изграденост на објектите во Град Скопје се смета за средна густина на изграденост со самото тоа што објектите се изградени непосредно еден покрај друг, а одвоеноста на објектите еден од друг ја прават пешачките патеките и малите тревници.
Освен овие објекти кои се наоѓаат во „Град Скопје”, во кои се вршат администативни работи градот ја поседува: вилата – Водно, и вилата – Маврово .

Согласно Законот за заштита и спасување (Службен весник на РМ бр.36/04) член 34 став 1 заради отстранување на последиците од настанатите природни непогоди или епидемии, епизотии, епифитотиии други несреќи „Град Скопје” ги утврдува обврските на јавните претпријатија, установи и служби кои тие ги основале. Така под надлежност на Град Скопје се следните јавни претпријатија:

· Паркови и зеленоло
· Градски паркинг
· Водовод и канализација
· Јавно сообраќајно претпријатие
· Комунална хигиена
· Улици и патишта Јавни установи во надлежност на Град Скопје:

· Пионерски дом- Карпош
· Младински културен центар
· Дом на култутата-Кочо Рацин
· Културен информативен центар
· Музеј на Град Скопје
· Библиотека Браќа Миладиновци
· Универзана сала
· Зоолошка градина

Исто така под надлежност на Град Скопје се и следните средни училишта во градот Скопје:

1. СГУС „Никола Карев”
2. СГУС „Р.Ј. Корчагин”
3. СГУС „Јосип Броз Тито”
4. СГУС „Орце Николов”
5. СУГС „Кочо Рацин”
6. СУГС „Панче Арсовски”
7. СУГС „Георги Димитров”
8. СУГС „В.А. Дрен”
9. СУГС „ Марија С. Кири”
10. СУГС „Владо Тасевски”
11. СУГС „Димитар Влахов”
12. СУГС „Михајло Пупин”
13. СУГС „Браќа Миладиновци”
14. СУГС „З. Цветковски”
15. СУГС „Арсени Јовков”
16. СУГС „Лазар Танев”
17. СУГС „8 Септември”
18. СУГС „Цветан Димов”
19. СУГС „Панче Караѓозов”
20. СУГС „Боро Петрушевски”
21. СУГС „Зеф Љуш Марку”

Градот Скопје има висока организација со висока хиерархија на авторитет. Почнува од градоначалникот, пирамидата надолу се движи со секретарот на Град Скопје, потоа продолжува со раководител на секторот, следи помошник на раководителот на секторот и раководителот на одделението кој одговара пред раководителот на секторот, и останатите вработени во одделението кои одговараат пред раководителот на одделението.

Град Скопје е централизирана организација со оглед на тоа што само раководителите на врвот на организациската хиерархија го имаат правото на одлучување за стратешки политики.
Пониските раководни нивоа исто така имаат право на одлучување , но на ниво на оперативно одлучување.



Процена на можни ризици на загрозеност од природни непогоди и други несреќи на градот Скопје


Во секојдневниот живот човекот се сретнува со голем број на елементарни непогоди. Тој ги набљудува и проучува со цел да пронајде соодветни мерки за одбрана од нив. Денес одбраната и заштитата од елементарни непогоди се организира на највисоко ниво во институциите на опшеството. Под елементарни непогоди се подразбираат вонредни ситуациии кои настанале поради природни појави како што се земјотресите, поплавите, лизгање на теренот, ерозивни процеси, силни ветрови, снежни наноси, како и разни видови на технички катастрофи. Освен природните елементарни непогоди можат да настанат и појави со катастрофални последици каде што фактор е човекот со својата активност како што се техничко технолошките катастрофи, потоа епидемии и други вонредни ситуации.
Процената на загрозеноста од природните непогоди всушност ги представува анализата на видот, обемот, степенот и веројатноста на појава на опасност на зафатениот простор од нив. Исто така проценката служи како основа за превземање на мерки за одбрана и заштита односно сведување на опасностите на најниско ниво, а сето тоа овозможено преку развојот на науката, техниката и технологијата кои овозможуваат следење и проценка на загрозеноста.
Разгледувајки ги елементарните непогоди како природни појави, пожарот и поплавите ги ставаме во категорија на појави што можат да се контролираат и превентивно да се дејствува на нивното дејство, додека земјотресот како елементарна непогода е појава која се јавува брзо и ненадејно, при што човекот не е во состојба да ги предвиди однапред и да превземе мерки за нивно превентивно дејствување.
Градот Скопје проценката на опасностите во случај на природните непогоди и други несреќи ја засновува на реалните проценки и врз искуствата од минатото.

Градот Скопје може биде загрозен од:
  1. Загрозеност од земјотреси
  2. Загрозеност од поплави и уривање на високи брани
  3. Атмосферски влијанија
  4. Загрозеност од снежни намети, лавини и луњи
  5. Загрозеност од пожари
  6. Загрозеност од неексплодирани убојни средства
  7. Загрозеност од епидемии на заразни болести
  8. Загрозеност на животните и производите од животинско потекло
  9. Загрозеност на растенијата и производите од растително потекло
  10. Загрозеност од акциденти со опасни материи
  11. Прва медицинска помош
  12. Асанација на терен
  13. Загрозеност од техничко-технолошки несреќи и заштита на животната средина
  14. Загрозеност од други вонредни состојби
  15. Евакуација
  16. Засолнување

Во природни непогоди ги вбројуваме оние непогоди чија разорна моќ на природните сили и нивната појава се надвор од човечкото влијание.
Природните непогоди во зависност од нивниот интензитет и силина и од временскиот интервал можат да предизвикаат помали или поголеми материјални загуби и човечки жртви.

1. Загрозеност од земјотреси

Земјотресите претставуваат природна појава која предизвикува страв, паника, големи човечки жртви и материјални загуби. Оваа појава го следи човекот во текот на целата негова историја. Заради успешна заштита и одстранување на последиците човештвото се занимава со проучување на оваа појава. Какви опасности предизвикува земјотресот може да се види од многубројните примери и податоци како што се: земјотресот што го опфатил Лисабон во 1755 години, во кој загинале 50.000 луѓе, потоа земјотресот во заливот Сагали кај Токио, во кој настредале околу 150.000 луѓе. Земјотресот во Скопје во 1963 година уништи 80% од националното богатство на градот, загинале преку 1000 луѓе и имало 10.000 повредени. Заради подобра заштита и отстранување на настанатите последици неопходно е да се изработат планови за заштита и спасување и асанација на последиците предизвикани од земјотресите. За таа цел неопходно е да се изврши процена на загрозеност и повредливоста од земјотреси.

Параметри на земјотресите и нивна процена

Во основни геометриско-физички карактеристики на земјотресите спаѓаат:
Интензитет на земјотресот

Еден земјотрес има една магнитуда и безброј интензитети. Интензитетот се мери во степени кои се бездимензионални величини, и врз основа на скалата на интензитетот. Во светот постојат повеќе скали, а само две се користат како основни. Тоа се: Меркалиевата скала од 12 степени и Рихтеровата од 9 степени која се применува на Запад и во Јапонија. За нашите потребите се применува Меркалиевата скала, односно МСК- 64 скалата.

Поделбата на земјотресите според интензитетот
  1. Неосетен земјотрес-овој земјотрес луѓето не можат да го осетат, туку го регистрираат само инструментите.
  2. Едвај осетен земјотрес-може да се осети само на повисоките спратови
  3. Лесен земјотрес- може да го осетат само луѓето кои одмараат во куќите и надвор под мноду поволни услови.
  4. Умерен земјотрес- го чувствуваат многу луѓе во куќите, предметите се лулаат а може да се осети и во автомобил кој не е во движење.
  5. Доста јак- го чувствуваат сите луѓе во куќите, се будат ако се во сон, животните се вознемирени и можни се штети во зградите.
  6. Јак земјотрес- го чувствуваат сите луѓе и доаѓа до паника. Кај некои згради доаѓа до оштетување од прв степен.
  7. Силен земјотрес- при овој земјотрес луѓето бегаат во паника, многу згради претрпуваат оштетување од втор степен, се создаваат бранови и водата се мати.
  8. Штетен земјотрес- предизвикува силни и обилни оштетувања на зградите, страв и паника и доаѓа до лизгање на земјиштето
  9. Ограничено разорен земјотрес- предизвикува оштетување на градбите, општа паника и став, искривување на пругите и одрони на карпите.
  10. Разорен земјотрес- при овој земјотрес доаѓа до масовно рушење на згради, насипи и брани, оштетување на мостови, патишта и излевање на реки и езера.
  11. Пустошен земјотрес- предизвикува големи катастрофи и тешки оштетувања на градежните објекти, мостови, пруги, брани, при што после ова стануваат неупотребливи.
  12. Катастрофален земјотрес- кој предизвикува промена на рељефот и потполно рушење на сите објекти под и над земја.

Процената на обемот и степенот на загрозеноста од земјотреси во градот Скопје – односно степенот на оштетување од аспект на механичката отпорност, обемот и степенот на последиците, можностите за спасување и асанација на објектите се утврдува како:
  1. без видливи последици
  2. лесни оштетувања
  3. умерни оштетувања
  4. тешки оштетувања
  5. разорување
  6. тотални оштетувања

Околу 90% насто од земјотресите спаѓаат во тектонски земјотреси, мал дел се вулкански и урвински. Освен овие земјотреси можат да се јават и вештачките земјотреси кои настануваат поради техничко делување на човекот и експлозиите. Може да достигне и јачина на прав земјотрес односно при одредување на јачината треба да се земе предвид количината на експлозивот и радиусот на епицентралното растојание.

Проценка на загрозеност од земјотреси во градот Скопје

Проценката на загрозаноста и повредливоста од земјотресите во градот Скопје се врши врз основа на предходните анализи и случувања .
Земјотресите се такви природни појави кои неможат да се предвидат, па нивното евентуално појавување предизвикува голем страв и паника меѓу луѓето.
Територијата на градот Скопје се одликува со изразита манифестација на неотектонски и современи деструктивни процеси, кои покрај другото резултират и со појава на интензивна сеизмичка активност во повеќе региони. Деструктивните процеси се однесуваат кон вертикалниот механизам на движење на блоковите. Поместувањето на блоковите не се одвива рамномерно. Одделни региони се зафатени со различен интензитет, што во современиот рељеф се рефлектира со присуство на меѓусебно различни целини.
Скопското сеизмогено подрачје представува пример на жариште кое е поврзано со манифестација на современите тектонски процеси во рамките на Скопската котлина и приконтакните рабни делови.

Скопскиот регион спаѓа во сеизмогени извори од прв ред каде се случени земјотреси со M = 6.1-7.8 односно се очекуваат земјотреси со максимални магнитуди М= 6.5-8.0.
Катастрофалниот земјотрес од 26. 07. 1963 год. е посебно ригорозен на екстремната сеизмичка опасност.
Ваквите катастрофални последици од Скопскиот земјотрес, се резултат на отсуството на примена на резултати од сеизмички истражувања и превентивни мерки за заштита од катастрофални земјотреси и недоследна примена на техничка регулатива во градежништвото.
Најмасовни оштетувања се очекуваат во фондот на објектите изградени пред катастрофалниот земјотрес , кои се проектирани и изградени без примена на било какви мерки за сеизмичка заштита.

Заради добивање на пореална процена, особено за поголемите урбани подрачја каде постои значителна варијација на почвените слоеви и топографијата која може да услови значителна девијација на прелиминарно оценетите вредности на сеизмичкиот хазард, неопходно е да се извршат дополнителни испитувања за да се дефинира влијанието на локалните почвени услови и топографијата врз степенот на модификацијата на оценетите просечни вредности.

Мерките за заштита и спасување задолжително се применуваат : Со цел намалување на последиците, особено внимание треба да се посвети на превентивните мерки за заштита и спасување од урнатини, со вклучување на сите надлежни организации и институции во Републиката, а со планска изградба ќе се зголеми безбедноста на изградените објекти.

2. Загрозеност од поплави и уривање на високи брани

Под поимот поплава се подразбира постепено поплавување на теренот со излевање на водите од природните и вештачките водотеци како последица на високи водостои, пробивање или рушење на насипи, вештачи акумулации, како и поплавување на теренот од последиците на абнормални хидролошки ситуации, големи количества на паднат дожд при што доаѓа до прелевање на реките и езерата. Поплавените води може да ги покријат површините изложени на поплави за неколку часа, како што е случајот со ненадејните поплави или да се задржи неколку недели, како што е случај со есенскиот и пролетниот период.
Причини за настанувањето на поплавите може да се поделат на:
Додека повеќето од поплавите се појавуваат поради една причина, најголемите поплави се појавуваат како резултат на взаемно дејство од две или повеќе причини како што е силен дожд во комбинација со пролетно истекување на водите од истопениот снег. Честопати се случува да количеството на вода од интензивни дождови го надмине носивиот капацитет на одводниот систем при што се создава застој во системот и поплавување на подруми или улици.

При проценка на загрозеноста од поплави на одредено место треба да се опфатат следниве параметри:
Појавата на поплавата на одредено место предизвикува голем број на опасности кои ги загрозуваат луѓето, културните и материјалните добра. Овие опасности се многубројни и разновидни ако поплавата ненадејно дојде и го зафати градското подрачје.

Општи податоци за водотеците во Скопската котлина

Главниот водотек во Скопската котлина е реката Вардар која припаѓа на егејскиот речен слив и припаѓа на групите на долги реки (301 km) со средна широчина, значителена брзина и непостојан речен режим.
Низ Скопската котлина реката Вардар поминува во должина од 55 км каде ширината се движи од 40-80 м, а длабочината од 1,2-2,5 м. Со средна брзина на вода од 2 м/с односно при максимален водостој и до 3,5 м/с. Во овој дел е извршена делумна регулација на коритото со изградба на насипи во должина од околу 30 км од кои 10 спротиводно и 20 км низводно од Скопје каде премините се сконцентрирани во Скопје и во просторот до с. Сарај има 15 мостови. Реката Вардар има вкупно 37 притоки од кои 15 од левата и 22 од десната страна.
Според карактеристиките на сливот и количината на водите на речниот тек на реката Вардар низ Скопската котлина ги разликуваме следните делници:

Според дадената водостопанска основа на Скопскиот регион, речната карактеристка на водотеците е прикажана на следната табела:


Река
Профил
Слив
км2
Густ.на
мрежата
км/км2
Должина
/км/
Сред. надм
висина
Среден
пад
%
1
2
3
4
5
6
7
Вардар
Пред
Треска
1586
0.24
95.5
1081
25
Треска
Устие
2068
0.20
138
1010
24
Лепенец
Устие
770
0.39
74
955
20
Вардар
После
Лепенец
4439
0.24
101
1024
24
Вардар
Жел. мост
4625
0.23
107
1010
23
Маркова река
Устие
352
0.25
29
962
23
Кадина река
Устие
182
0.33
33.3
1099
27


Анализирајќи ги горе наведените податоци, може да се заклучи дека Градот Скопје е во многу неповолна положба во однос на опасноста од појава на големи води, а имено:

Реките Вардар, Треска и Лепенец пред влезот во Скопската котлина минуваат низ долги клисури, каде што имаат долги падови и не настанува излевање на големите води, туку тие со голема енергија и со голем транспортен нанос навлегуваат во котлината.
Релативно кратките должини на горните текови, како и големиот пад на сливот предизвикуваат брзо надоаѓање на водата, релативно мали временски интервали на појава на шприцеви на брановите и опасност од временско совпаѓање на поедини бранови на големите води.

Проценка на загрозеност од поплави на подрачјето на градот Скопје

За појавата на поплави од големи размери во Скопје постојат историски записи. Од 1923 година кога се воведени Хидролошките набљудувања на потеците на реката Вардар забележани се 4 големи поплавувања и тоа:
Од настанатите поплави може да се забележи дека битно влијание имаат врнежите. Просечните годишни врнежи на подрачјето на Скопје изнесуваат 520,2 мм. Меѓутоа катастрофалните поплави се резултат на обилните врнежи на целото сливно подрачје на реката Вардар, кога количеството на врнежи изнесувало 80-100 мм за време од 24 часа.
Врз основа на хидролошките информации од водомерните станици може да се даде временска прогноза за очекуваните големи води на големите реки и тоа:

Поминувањето на големите води низ коритото на реката Вардар е условено од пропусната моќ на коритото како делот што е регулиран така и во делот што не е регулиран.

Пропусната моќ во делот на коритото што е регулиран на реката Вардар во градската делница може да оди следниот преглед:

Споредувајќи ги протоците на речното корито на реката Вардар се констатира намалена пропустна моќ на речното корито за 10 до16%.
Причината за ваквата состојба со поплавата од 1979 година може да се констатира дека мостовите Гоце Делчев и Камениот Мост имаат доволна висина над пропишаната скала додека на пешачкиот мост кај Кале водата ќе минува над мостот, а кај останатите мостови водата ќе се доближи до долниот раб на мостовата конструкција.

Брани и акумулации

Браните со своите придружни објекти овозможуваат повеќенаменско искористување на водните ресурси. Акумулираната вода се користи за задоволување на потребите на водостопанството, на населението и индустријата, за наводнување, производство на електрична енергија, заштита од поплави, обезбедување на биолошки минимум, спорт, рекреација и туризам.
Почетоците на големите брани датираат уште од 1938 година кога била изградена првата брана „Матка” на реката Треска, во непосредна близина на градот Скопје.

Брана Матка

Браната Матка одалечена е 14 км од градското подрачје на излезот на реката Треска од каноњот и нејзината намена е за произвотсво на електрична енергија.
Самата конструкција се состои од следното: нејзиниот лачен дел е изведен од десет појаси со височина од 3 м, чија дебелина почнува од 1,60 м кај најнискиот а завршува со 1,00 м кај највисокиот појас.
Целата брана представува лачен извитоперен sид. За изведување на лачниот дел на браната, со оглед на времето за кое требало да биде подигната и другите барања, статички, конструктивнo морало да се постават повеќе услови: прво, целиот лачен дел на браната со вкупна зафатнина од околу 2500 кубни метри бетон и 150 тони арматура, да се изврши за три месеци, за да се избегне лошиот период на време, кога е можно поголемо надоаѓање на Треска.
Висината на браната изнесува 29.5 м а должината на браната 65.87м.
Површината на сливното подрачје на акумулацијата изнесува 1800 км2 а должината на акумулацијата 5900 м. со средна ширина од 40 м. Корисна зафатнина изнесува 2.600.000 м3. Инсталираната моќ на ХЕЦ „Матка„ изнесува 4.16 МW со средно годишно производство на електрична енергија од 23.350.000 kwh. Бројот на турбините е три и инсталиран проток од 18.75 м3/сек.
При евентуално уривање на браната просечната брзина на челото на бранот низ Скопје би изнесувала 33.4 к/ч, што би значело дека за растојание од 3 км бранот би стигнал за 550 секунди, а неговата висина би била 6 м.
На делот од браната до Скопје дирекно на удар од поплавениот бран се селата: Долна Матка, Шишево, Глумово, Чичино и Сарај по должината на Треска кaко и Љубин и Кондово низводно по реката Вардар. На овој дел поплавениот бран би напредувал со изразито стрмно чело.
Последиците што би настанале во регионот на општина Гази Баба би биле: поплавување на околу 5600 хектари, загрозени животите на околу 35000 луѓе и околу 10000 станови и куќи. Поплавени ќе бидат одредени населби и села како: Триангла, Маџари, Трубарево, Јурумлери, Скопско Поле, Колонија, Кадино, Мралино, Петровец, Огњанци и др. населени места. Ќе бидат зафатени и дел од индустриската зона вклучувајки ги поранешната фабрика Газела, поголем дел од МЗТ, простории на Технометал-Вардар и други објекти околу нив. Поплавени и онеспособени ќе бидат околу 7км од железничката пруга Скопје-Куманово и околу 20 км патишта.
За да се намалат последиците од поплавниот бран при делумно или целосно рушење на браната Матка потребно е да се превземат следве превентивни мерки:
  1. Да се обезбеди превентивно тревожење на месното население за евакуација од загрозената обележана зона на плавење. За таа цел треба да се изгради систем за надгледување на браната и изведување на населението од загрозениот регион од поплави при евентуално рушење на браната Матка.
  2. Системот за надгледување и известување го сочинуваат набљудувачки места (луѓе и видео камери), подцентар во Х.Е. Матка, Градски центар за тревожење на град Скопје и алармни станици, телекомуникационата мрежа и белези за максимално ниво на поплавениот бран.
  3. Намалување на нивото на водата на езерото Матка со што ќе се намали акумулацијата, а со тоа и ризикот од големината на поплавениот бран.
  4. Намалување на водите на р.Треска до браната „Матка” со регулирање на испустот на браната „Козјак”.

Брана Козјак

Со изградба на браната Козјак се откриваат нови можности за нови поголеми извори на електрична енергија. Намената на оваа акумулација е слична со намената на акумулацијата Матка , односно за производство на електрична енергија како заштитна функција.
Типот на браната е камено-насипна со глинесто јадро. Висината на браната изнесува 126.10 м, а должината на круната 305 м. Волуменот на браната изнесува 3.440.588 м3, а додека волуменот на акумулацијата изнесува 550.000.000 м3 и инсталиран проток од 100 м3/сек.
Инсталираната моќ на Х.Е:изнесува 80MW со средно годишно производство на ел.енергија од 156.0 х 103 kwh.
Преку браната во вонредни услови, има можност да се евакуира проток над 1900 м.к/сек. Со усвоените капацитети на евакуационите органи на браната, објектот има голема сигурност, во споредба со реалните хидролошки определувани големи води. Заштитната функција на акумулацијата е во интервентно регулирање на истекувањето во зависност од хидролошката состојба во загрозеното подрачје.
Со изградба на браната „Козјак” се создава опасност од појава на катастрофален поплавен талас при нагло истекување на водата од акумулацијата и притоа загрозување на населението во подрачјето низводно од браната.
За да се намалат последиците од поплавениот талас при делумно или целосно рушење на браната „Козјак”, поребно е да се превземат следниве превентивни мерки:
  1. Преку системот за набљудување и известување да се обезбеди навремено известување и тревожење на населението на потенцијалното загрозено подрачје.
  2. Техничкото набљудување на браната ќе се врши според елаборат. Непосредното набљудување и контрола ја врши стручна служба на браната и дежурните лица, додека посредното ќе се врши со помош на сите инсталирани уреди на браната.
  3. Постапка според оперативниот план за известување и тревожење
  4. Намалување на нивото на водата на акумулацијата со тоа и ризикот од големината на поплавниот бран.
  5. Намалување на водите на р.Треска до браната Матка со регулирање на испустот на браната.

Големи води на реката Вардар

Големите води што би се јавиле на реката Вардар ( без акумулацијата Козјак) се проценети со следните вредности:

А) Делницата од Рашче - до вливот на Треска

Веројатноста на појава - 10 год. голема вода: Q= 250м3/сек
Веројатноста на појава - 30 год. голема вода: Q = 400м3/сек
Веројатноста на појава -100 год. голема вода: Q = 600м3/сек

Б) Делницата од вливот на Треска – до сливот на Лепенец

Веројатноста на појава - 10 год. голема вода : Q = 600м3/сек
Веројатноста на појава – 30год. голема вода: Q = 800м3/сек
Веројатноста на појава на – 100 год. голема вода: Q =1100 м3/сек
В) Делницата на вливот на Лепенец- до с. Зелениково
Веројатноста на појава – 10 год. голема вода : Q = 652 м3/сек
Веројатноста на појава – 25-30 год. голема вода: Q = 810 м3/сек
Веројатноста на појава – 100 год. голема вода: Q = 1200 м3/сек
При појава на големите води и сегашната изграденост на водостопанските заштитни објекти би се поплавиле околу 8730 хе при Q = 1200 м3/сек. Во оваа површина претежно се наоѓаат земјоделско замјиште и дел од градските населби, како и селски населби во рамничарскиот дел.
Со поплава би биле зафатени населбите : Ѓ. Петров 1, населбата Хром, пералиште Хром, Центарот на градот, Долно Лисиче, Маџари, Хиподром, индустриската зона Гази Баба, с. Огњанци, с. Ржаничино и поголем дел од Скопско Поле.
Покрај опасноста на поплави од големите води на реките Вардар, Треска, Лепенец и Маркова река, исто така и поројните текови може да предизвикаат поплавување и оштетување на објекти и површини во зоната на нивното делување. Во Скопскиот регион регистрирани се 134 поројни текови кои се групирани во 7 поројни серии ( Водњанска, Маркова река , Зелениковска, Ѓ. Петров, Долен тек на р. Лепенец, Скопска Црна Гора и долниот тек на р. Пчиња). На некои од овие поројни текови, особено на оние што го напаѓаат градското подрачје, извршено е нивно уредување, а на значително поголемиот број поројни текови предстои потреба од нивно уредување. Заради поголема заштита на Скопското поле од надворешни води потребно е да се изврши реконструкција на ободниот канал. Сегашниот ободен канал дава заштита од појава на 10 годишни води, а би требало да биде димензиониран на 100 годишни води, бидејки во полето што ги штити сега се изградени повеќе населби, индустриски и други објекти.

Можни места за излевање на големите води и можности за трајни решенија
Критични точки

Врз основа на хидруличните пресметувања на пропусната моќ на речното корито и врз основа на искуствата од последните поплави, лоцирани се критичните (црни точки) каде може да дојде до излевање на големите води.
Според овие согледувања критичните места се следни:

- Усек кај село Таор - Критичното место се наоѓа на р. Вардар.

Поради малата пропусна моќ се појавува забавено течење и нивото на водата се издигнува спротивно на подолг потег, така што постои голема опасност од пробивање на левиот одбрамбен насип. За време на поплавата во 1979 година на овој профил протокот изнесуваше 60м3/сек, што е значително помалку од водите што дотекувале во р. Вардар, што значи дека разликата на водата се излева и се акумулира во Скопско поле.

Негативни појави на речното корито

Процесот на деформации на речното корито предизвикан од временски променливото оптоварување од водениот тек трае непрекинато, во зависност од моменталниот распоред на брзините и отпорноста на граничниот слој на речните контури. Како главни слабости што се покажаа во изминатиот период се истакнуваат:
Деформациите на речното корито ќе се намалат ако со интервентни мерки се дејствува кон порамномерно распределување на протокот и брзината во непречениот профил на коритото и ако се постигне поголема рамномерна длабочина по целата ширина на коритото.
Во врска со овие прегради треба да се преиспита:

За овој тип на прегради мора да се истакне дека тие се доста едноставни, функционални и ефтини конструкции. Врз основа на големиот број такви конструкции изградени во Австрија, Чешка, Словенија на реки со пороен карактер, констатирано е дека наносот и другите пловни предмети не и нанесуваат оштетување. Цврстите прагови и вреќастите преливни брани кои би се изградиле во минор коритото ќе имаат влијание врз локалното течење на водата во речното корито. Од тука и нивната примена ќе има одреден одреден ефект врз процесот на постојани промени што настануваат во речното корито. Поради тоа, неопходно е со проучувања да се предложи најоптималното техничко решение и да се избегне скапото неизвесно експериментирање во природни услови.

Поради честите поплави во Скопје и Скопската котлина, изградени се повеќе водостопански објекти, а после поплавата од 1962 година се пристапило кон планско уредување на коритото на реката Вардар во близина на вливот на Маркова река, како пробна делница, а до сега целосно е регулирано коритото од мостот на Булевар Србија до Влае и е изграден насипот од левиот брег на Вардар до мостот во Сарај.
Габарити на усвоените профили на регулираното корито се извршени на 300 годишна голема вода, која се движи во границите од 740-1159 м3/сек. Изворот на габаритот на минор коритото е извршено да обезбеди одведување на голема вода со појава, просечно на две до три години. Веројатноста од поплава на големи води условена со изградба на акумулацијата „Козјак” бидејки во неа е предвиден ретензионен простор од 100 х 106 м3.
На протокот на реката Вардар исто така се извршени одделни зафати за заштита од поплави. Коритото на реката Треска е регулирано во должина од 1150 метри во близина на рекреационото езеро, реката Лепенец е регулирана 1,5 км над устието и реката Серава целосно е регулирана. За заштита на Скопското поле од надворешните води е изграден одводен канал со должина од 24 км, со сливно подрачје од 25.000 ха.

Превентивни и оперативни активности и мерки за спроведување на заштитата и спасувањето од поплави

Секако дека основна заштита од хидролошките непогоди се состои во воспоставување на контрола на режимот на водите и нивниот квалитет и создавање услови за ефикасно управување со водите.
Контролата врз режимот и квалитетот на водата спаѓа во превентивни мерки со која се врши следење на хидрометеролошките појави и нивниот развој, одредување на режимот и квалитетот на водите и особено појава на можна хидролошка непогода.
За таа цел неопходно е воспоставување на современ хидролошки мониторинг систем преку кој брзо ќе се добиваат информации за хидрометеорошката состојба во одредени региони со што се овозможува изготвување на прецизни прогнози за можните хидролошки непогоди. Во функција на спроведување на превентивните мерки и активности задолжените субјекти ги превремаат следниве мерки и активнисти:

Управувањето со расположливите водени површини спаѓа во извршни(оперативни) мерки кои дирекно влијаaт врз режимот на водените ресурси како од аспект на заштитата од хидролошките непогоди така и во смисол на прераспоредување на водените количини и нивно рационално искористување. Управувањето со водите треба да се одвива согласно препораките и показателите добиени не само од глобалниот хидрометеролошки мониторинг систем туку и од деталниот мониторинг воспоставен во подрачјата каде се изградени клучните хидротехнички објекти.
Покрај изградбата на хидротехнички објекти при заштита од големи води важна улога има и пошумувањето на сливните подрачја.
Задолжителните субјекти за спроведување на заштитата и спасувањето од поплави во рамките на оперативните функции спроведуваат активности и мерки во случај на непосредна опасност, за време на траењето на опасноста и за отстранување на последиците.
Во случај на непосредна опасност од поплави се превземаат следните активности и мерки:

За време на траење на опасноста од поплавата, задолжените субјекти за спроведување на заштитата и спасувањето од поплави ги превземаат следните активности и мерки:

Задолжените субјекти вршат обезбедување на населението во поплавените подрачја со основни услови за живот и учествуваат во санирање на последиците предизвикани од поплавите.
Раководниот персонал во задолжителните субјекти и командниот персонал на силите за заштита и спасување врз основа на водената евиденција за спроведување на активности за заштита и спасување од поплави најдоцна четири часа по завршувањето на активностите, го анализираат своето учество во спроведување на заштитата и спасување од поплави.
Раководниот персонал во задолжените субјекти водената евиденција за употреба на службите за заштита и спасување во случај на непосредна опасност, за време траење на опасноста и во одстранување на последиците и извештајот за извршената анализа, ја доставува до Дирекцијата за заштита и спасување во рок од два дена по извршувањето на активностите. Извештајот кој се доставува до Дирекцијата за зашита и спасување ги содржи следните податоци и информации:
Градот Скопје е простор со најголема концентрација на население и материјални средства во Р. Македонија, а од друга страна е простор со висок степен на загрозеност од елементарни непогоди. Со оглед на географската положба на градот Скопје и природните карактеристики на речниот слив и речната мрежа, градот и неговата околина се изложени на постојана опасност од поплави. Во скопскиот регион се превземени мерки за трaјна заштита од големите води, меѓутоа системот за одбрана од големите води не е целосно изграден, така што на одредени места го прават недоволно ефикасен. Поради тоа произлегува потреба за изработка на однапред подготвен план за интервенција при појава на големи води, со цел да се спречат или ублажат штетите предизвикани од поплави. При изработка на плановите потребно е да се располага со доволен број на информации за големите води, за слабите точки во системот за одбрана од поплави, како и со податоци за транспортната моќ на речната мрежа. При проценката на загрозеност од поплави во Скопје и Скопскиот регион може да се увиди дека заштитата со превентивни мерки е целосно искористена, што значи дека при појава на големите води оперативните мерки ќе бидат максимално искористени. Кои оперативни мерки ќе се користат, зависи од поплавата, нејзината специфичност, зафатениот простор, материјалната подготвеност и степенот на организираноста. Регулирањето на речните корита има големо значење во заштитата од поплави. Од посебно значење се и активностите за обука и оспособување на населението за одбрана од ваквите непогоди.
Уривањето на една од хидроакумулациите „Матка” или „Козјак” представува најголема потенцијална опасност од предизвикување поплава во Скопската Котлина. Затоа во фазата на планирање и изградба на акумулациите, водена е посебна грижа за нивната безбедност, вклучувајки го и постојаниот надзор на овие објекти. Важно е да се напомене дека неопходно за одржувањето и функционирањето се системите за набљудување и известување, јавно информирање за настанатите состојби кои би се користеле за едукација и подготовка на јавноста во случај на поплави.

Метеоролошки влијанија во Скопската Котлина

Температура на воздухот

Заради нееднаквото загревање и ладење на копното и на водата од јадранската, егејската и јонската акваторија и влијанијата на други климатски фактори и елементи, темпераурите во Скопската Котлина се доста нееднакви.
Во разни годишни периоди температурата се менува во мали граници. За последните 30 години просечно најладна година 1976 со температура од 11° С а најтопли биле 1951 и 1952 со просечна годишна температура од 13,6°С.
Кога се анализираат екстремните температури тогаш за највисока максимална температура за тој период се употребува терминот-апсолутен максимум а за најниската минимална температура –апсолутен минимум.
Највисоките апсолутни вредности се јавуваат во месеците јули-август а апсолутниот минимум во јануари. Најголем максимум во градот Скопје е измерен со температура од 41,2°С, а додека апсолутно најниска температура е со измерени – 23,9°С.
Просечните годишни температури на воздухот од метеоролошката станица Зајчев Рид за период од 2000-2004 год. изнесува 13,1°С.
Во зимскиот период температурната инверзија е присутна во Скопската котлина каде и смогот има доста влијание врз неа.
Температурите во Скопје се менуваат во мошне широки граници од -23,9°С до 41,2°С.
Со ширењето на глобалното затоплување во светот можно е и поголема температурна разлика во наредниот период. Појавата на ваквите екстремни услови било да се тоа екстремно високи или ниски температури доведуваат до значително нарушување на целокупниот живот а предствува опасност за човечкиот живот. при вакви временски ситуации нужно е превземање на вонредни заштитни мерки со цел заштита на луѓето, животните и земјоделските култури.

Релативна влажност

Релативната влажност на воздуот е исто така важен метеоролошки елемент кој има значење за животот на луѓето на овој простор. При суво и топло време обично релативната важност во воздухот е ниска, затоа има негативно влијание врз животот и здравјето на луѓето особено оние кои имаат заболувања на органите за дишење.
Релативната влажност во Скопската Котлина просечно за последните пет години изнесува 66% и се намалува од зима кон лето. Најголемо е во Декември 83% а најниска во јули 51%.

Ветер

Ветерот е честа метеоролошка појава која ги загрозува луѓето и материјалните добра и предизвикува огромни штети. Штетните последици се уште поголеми доколку покрај големите брзини се јавуваат и разни други придружни појави како снег, град, електрични празнења и силни поројни дождови.
Јачината (интензитетот) на ветерот представува сила која тој ја изразува со брзина во (м/с) и притисок на вертикалната површина во кг/м2.
Јачината на ветерот се мери според Бофоровата скала. Загадувањето на атмосферата на градското подрачје во голема мера зависи од правецот и од брзината на ветерот кои зависат од локалните услови.
Максималните брзини во Скопската котлина се движат од 12-26м/с т.е. од 43-94км/ч.
На просторот на Скопската котлина дува ветерот-Повардарец кој дува од есен до пролет. Тој е сув, ладен, слаповит и достигнува брзина до 31 м/с односно 85 км/ч. Понекогаш на овој простор дува и ветерот- Југо кој дува по Вардарската долина во спротивен правец односно Југ-Север. Тој е влажен и топол и дува во пролет и есен со брзина до 62,3 м/с.

Воздушен притисок

Воздухот е материја која го исполнува просторот од земјината површина до највисоките делови од атмосферата. Заради многу малата густина тој е прозирен, но има своја одредена тежина која притиска на површината на земјата и се мери во хектопаскали (hpa) или во милибари (mba). Нормалниот воздушен притисок изнесува 980 (hpa) или 1013 mba. На нашите простори воздушниот притисок се мери во hpa. Според тоа воздушниот притисок представува тежина на воздушниот столб на
1 cm2. од горната граница на атмосферата до земјината површина. Воздушниот притисок на воздухот е исто така важен метеоролошки елемент кој има значење за животот на луѓето на овој простор.
Воздушниот притисок во Скопската котлина се движи околу нормалата и изнесува 980 hpa.

Облачност

Облачноста представува покриеност на видливо небо со облаци и се изразува во десетини. Облак е дел од слободната атмосфера исполнет со водени капки и кристалчиња од мраз. Тој е со променлив облик и постојано се движи. Облачноста е еден од најважните метеоролошки елементи, со која врз основа на видот и степенот на облачноста и присутноста на маглите во основа се одредува степенот на сложеноста на метео условите. Во непосредна врска со облачноста се многу појави како силни удари на ветерот, замрзнувања, електрични празнења, снег, дожд итн. Просечната средна годишна облачност на просторот на Скопската котлина измерено од метеоролошката станица Зајчев Рид изнесува 4,9 десетини.

Врнежи

Врнежите се во непосредна врска со облачноста бидејќи тие се носители на врнежите. Врнежите во сите појавни облици имаат големо влијание врз вегетацијата и стопанството воопшто. Според годишните суми на врнежи Скопската котлина спаѓа во сушните (аридни) подрачја со годишни врнежи под 500 мм.
Најголемо учество во структурата на врнежите имаат дождовите кои често пати имаат карактер на поројни дождови. Тие се јавуваат неколку пати годишно и нанесуваат големи локални штети на овој простор. Често пати врнежите се пропратени со град со што ова подрачје припаѓа во групата од градобијните подрачја во Р. Македонија.
Карактеристична е дека на овој простор се јавуваат и долги суши кои можат да траат и до 90 дена и повеќе, но почести се до 30 дена.
Дождот има позитивно влијание врз природната деконтаминација на просторот, бидејќи отровите или радиоактивните честици од атмосферата се лепат за водените капки и паѓаат на површината на замјата. Радиоактивните честици кои паднале заедно со снегот полесно се собирааат и отклонуваат, а ако снегот паднал после нив, тогаш тој врши добра заштита од радиоактивно зрачење.
Врнежите исто така ги раствораат и разредуваат хемиските отровни средства со што се намалува отровноста на контаминираната атмосфера.


4. Загрозеност од снежни намети, лавини и луњи

Врз основа на податоците од изминатиот период, карактеристични места каде најчесто се појавуваат снежни намети кои го отежнуваат сообраќајот се:
Мерките за заштита и спасување кои треба да се превземат при појава на лавини.
На железничките линии на територијата на градот Скопје врз основа на податоците од изминатите години, снежните намети се појавуваат на повеќе места, додека појава на снежни лавини не се регистрирани. Карактеристични места каде се јавуваат снежни намети се:
најевидентирани места каде снежните намети се зачестени превземени се соодветни мерки за заштита со поставување на постојани и подвижни снего брани, а на одделни делови се посадени заштитни шумски појаси. Покрај овие превентивни мерки за заштита, ЈП Македонски Железници превземаат оперативни мерки за одстранување на снежни намети, со специјални локомотиви опремени со плугови за чистење а имаат и формирано мобилни екипи со задача редовно чистење на снежни намети.

Мерки за заштита од поголеми врнежи на дожд и снег на териоторијата на градот Скопје

Заради навремено брзо и ефикасно справување со ваквата елементарна непогода градот Скопје координира со сите јавни претпријатија кои во својот состав имаат стручно обучени лица за справување со ваквата појава и опрема-механизирани возила кои се наменети за вакви услови.
ЈП Водовод и Канализација освен секојдневните работи што ги извршува исто така ќе биде ангажирано и во услови на поголеми врнежи на дожд и снег. Одржувањето на воводната мрежа во зимски услови, е од посебен приоритет бидејќи со падот на температурите постои зголемена опасност од зачестување на дефектите на водоводната мрежа, со што би се зголемил обемот на ангажирање на работната рака и механизација. Секторот Водовод ќе дејствува преку својата постоечка мрежа на реони и пунктови. Луѓето од пунктовите заедно со механизацијата ќе бидат насочувани кон расчистување на снегот, засилено чистење на објектите на водоводната мрежа: капи за огрлици, шибери и главни разделни шахти каде што се сместени штранг шиберите, воздушните вентили, испусти, хидранти и др.
За извршување на работите односно задачите ќе се ангажираат и седум средни товарни возила (Там и Ивеко), два багери, пет скипа и утоварувач.
Во случај на топење на снегот и прелевање на реките Вардар и Лепенец
секторот Водовод ќе ги затвори главните шибери со цел да не навлезат заматени води од реките во водоснабдителниот систем на град Скопје.
Во секторот Канализација ангажираноста на вработените ќе биде насочена во остварувањето на основната дејност одведување на фекалните и атмосферските води.
Средствата, силите и опремата ќе се ангажираат за остварување на основната функција за непречено одведување на атмосферски води, првенствено од главните сообраќајници, а во ангажирањето на извршување на задачите ќе се дејствува преку 6 реони (општини) и 17 пунктови.
Во услови на временски непогоди т.е обилни врнежи од дожд и од снег, посебно ќе треба да се обрне внимание на критичните места во градот Скопје , каде ќе бидат ангажирани перманентно луѓе и механизација, цис. вакум, цис. притисок и други потребни машини и алати. Критични места во град Скопје каде може да дојде до поплава на сообраќајници, а со тоа и отежната проодност и функционирање на сообраќајот се следните:

Значи посебен акцент ќе се даде на горенаведените критични места во градот.

5. Загрозеност од пожари

Поим за пожари

Под горење, оган или пожар се подразбира хемиски процес проследен со појава на светлина (пламен) и ослободување на топлотна енергија и чад. До пожар може да дојде под следниве услови:
  1. ако е присутна материја што гори
  2. ако е присутен воздух со кислород
  3. ако постои потребна топлотна енергија (извор на палење) за материјалот да се загрее до одредена температура на палење.

Ако не е исполнет еден од овие услови до пожар неможе да дојде или ако во текот на гаснењето се прекине еден од овие услови огнот ќе се угаси. Запалливи материи се нарекуваат материите кои можат под нормални услови да се запалат, а потоа да продолжат да горат. Запалливите материи се наоѓаат во три агрегатни состојби: тврда, течна и гасовита. Причини за настанување на пожар има многу. Врз основа на досегашните искуства ќе бидат опишани најчестите , како и оние кои се последица на човековото невнимание и грешки.

Електрична енергија (инсталација)

Неисправноста на електричните уреди, инсталации и опрема, нивното неправилно резместување и користење најчесто доведува до појава на пожари и експлозии. Во тоа, доста важно место завзема преоптовареноста на електричните инсталации заради поголем број на приклучни потрошувачи на електрична енергија. Во тие услови доаѓа до прегревање на проводниците и појава на пожар. Голем број пожари предизвикува и преоптовареноста на електричните броила (струјомери), по што доаѓа до пожар на нив и на останатиот дел од разводната плоча (или ормар) и инсталацијата. Посебна опасност представуваат премостените осигурувачи со голем број на ланци со различна дебелина. Заради преоптовареноста проводниците повеќе се загреваат, од дозволеното и предизвикуваат пожар на изолацијата, која понатаму се шири на најблиските запалливи предмети. Кусите врски, настанати на механички оштетените изолации или заради влага, предизвикуваат искрење, електричен лак и загревањето на проводниците што доведува до пожар. До пожар исто така доведува и техничката неисправност на електричните уреди, како што се трансформаторите, прекинувачите, намотките, штекерите и др.

Пушење и кибрит

Голем број на пожари кај нас и во светот ги предизвикуваат пушачите заради невнимателниот однос со приборот за пушење и отпушоците, а посебно во објекти во кои има леснозапаливи материи.
Најчесто, причина за пожар е исфрлено чкорче од кибрит или отпушок од цигара, бидејќи тие можат да запалат разни леснозапаливи материи (гасови.пареи, хартија)и др.

Искри и отворен пламен

Секое искрење може во погодна средина да доведе до пожар. Во просториите, искрење предизвикува брусењето, заварувањето, употребата на челичен алат, испаѓањето на вжарени предмети, статички електрицитет и др.

Неред и нечистота

Нередот и нечистотата во работните простории може да бидат причина за настанување и ширење на пожар. Во отпадоците и отпадните материи се јавуваат тешко воочливи жаришта кои со тлеење покасно се претвораат во гориво кое овoзможува и ширење на пожар.

Природни појави

Природните појави, како што се сонцето и громот (атмосферско електрично ударно празнење) можат да предизвикаат пожар и експлозија. Сонцето е најчеста причина за самозапалување. Ударот на гром е чест причинител за пожари, посебно во подрачјата каде се чести атмосферските празнења.

Проценка на загрозеност од пожари на градот Скопје

Проценката на загрозеност на пожари на подрачјето на град Скопје се прави врз основа на категоризацијата на технолошкиот процес и степенот на отпорноста на објектите спрема пожарите.

Во првата категорија (К1) на загрозеност од пожари спрема технолошкиот процес спаѓаат погони во кои се работи со материјали кои можат да се запалат или да експлодираат под дејство на вода или кислород, леснозапалливи течности чија точка на палење е под 23°С и гасови и испарувања чија долна граница на експлозивност е под 10%, на пример тоа се :

Во втора категорија (К2) на загрозеност од пожари спрема технолошкиот процес спаѓаат погони во кои се работи со леснозапалливи течности чија точка на палење е помеѓу 23°С и 100°С и запалливи гасови чија долна граница на експлозивност е на 10%, во погони во кои се обработуваат цврсто запалливи материи, при што се развива експлозивна прашина, на пример:

Во трета категорија (К3) на загрозеност од пожари спаѓаат погони во кои се работи со заплливи течности чија точка на палење е помеѓу 100°С и 300°С и цврсти материјали чија температура на палење е до 300°С, на премер:

Во четвртата категорија (К4) на загрозеност од пожари спаѓаат погони и објекти во кои се работи со течности и цврсти материјали чија точка на палење е над 300°С или материи кои се преработуваат во загреана, омекната или растопена состојба, при што се ослободува топлина пропратена со фрлање на искри и пламен, на пример:

Во петтата категорија (К5) на загрозеност од пожари спаѓаат погони во кои се работи со материјали што не горат, на пример:

Врз основа на стандардот МКС U. J1. 240 може да се заклучи дека на подрачјето на градот Скопје има објекти од сите степени на отпорност спрема пожарите, и тоа:

1. Прв степен – незначителна отпорност На подрачјето на градот Скопје такви објекти после земјотресот 1963 година има изградено во повеќе населби и тоа:

каде што објектите се изградени од материјал кој лесно гори (дрво, иверица и сл.)
Објектите се претежно индивидуално стамбени, но има од таков тип и училишта, детски градинки и деловни објекти (вклучувајќи ги и сите општини и Град Скопје.)

2. Втор степен - мала отпорност

Во овој степен на отпорност од пожар спаѓаат сите објекти или конструктивни елементи кои имаат отпорност спрема пожар од траење од триесет минути, а такви објекти има во:

со напомена дека поголем дел од објектите се реконструирани и изградени со материјали со отпорност од пожар поголема од два часа.

3. Трет степен-средна отпорност

Во овој степен на отпорност од пожар спаѓаат објекти кај кои sидовите имаат отпорност на пожар од 90 минути, меѓуспратна конструкција од 60 минути, а вратите 30 минути. Во тие објекти спаѓаат поголем дел од постарите стамбени и јавни објекти (училишта, театри и др.).

4. Четврт степен-голема отпорност

Во овој степен на отпорност на објектите од пожар спаѓаат објекти кои имаат носиви sидови отпорни на пожар 90 минути, греди и меѓуспратни конструкции 60 минути, конструкција на евкуационите патишта 60 минути и врати со отпорност спрема пожар во траење од 30 минути. Со ваков степен на отпорност се изградени објектите за колективно живеење во сите населби и сите погони во индустриските делови од градот Скопје: на потегот од Кисела Вода до населбата Драчево, т.н. „Индустриска зона Југ”, на потегот од булеварот Србија до пазарот на големо, т.н. „Индустриска зона Исток” и сите други новоградени објекти.

5. Петти степен-многу голема отпорност

Во овој степен на отпорност на објектите од пожар спаѓаат објектте кај кои sидовите се изведени со отпорност спрема пожар од 120-180 минути, мешуспратниtе конструкции од 90-120 минути, кровните конструкции на евакуационите патишта 90 минути.
Со ваков степен на отпорност се изградени сите објекти во последните15 години во поголемиот дел од подрачјето на градот Скопје.

Проценка на загрозеност и мерки за заштита од пожари на шумите во градот Скопје

Шумите кои се под ингеренција на градот Скопје а ги одржуваат, уредуваат и заштитуваат ЈП „Паркови и зеленило”– Скопје, завземаат површина од 4.690ха и тоа:


  • Парк – шума „Водно ”
4.573ха
  • Карактеристичен пејсаж „Гази Баба ”
105ха
  • Француски гробишта
7ха
  • Зајчев Рид
5ха
  • Вкупно
 4.690ха

проценката на загрозеност на шумите од пожари, според степенот на загрозеност е одредена по критериумите дадени во Правилникот за посебни мерки за заштита на шумите од пожари (Службен весник на РМ бр. 69/01.).
Во проценката се земени податоците и патиштата како природни препреки, а насадите се оценети како уредени.
Според шумско-стопанската основа, степенот на загрозеност од шумските пожари за парк-шумата Водно е утврден посебно за секој оддел и прикажан во табела и прегледна карта (преглед број 1) .

Парк шумата Водно во целина е ставена во II степен на загрозеност од пожари, а пооделно постојат I V степени на загрозеност и тоа:

I степен-многу голема загрозеност - 421ха
II степен -голема загрозеност - 2456ха
III степен-средна загрозеност - 1696ха
IV степен мала загрозеност - 0ха

А. Мерки што се однесуваат на сите степени на загрозеност

Заради заштита на шумите од I do IV степен на загрозеност од пожари се превземаат следните мерки:

Мерки што се однесуваат за првиот и вториот степен на загрозеност (многу голема и голема загрозеност)

Заради заштита на шумите од I и II степен на загрозеност од пожари, покрај мерките од точката А се превземаат и следните мерки:

Анализа на настанатите пожари на подрачјето на градот Скопје

Со состојбата во областа на заштитата од пожари не можеме да бидеме задоволни бидејќи и покрај сите досега преземените мерки од страна на надлежните органи и субјекти, бројот на пожари кои настануваат секоја година покажуваат тенденција на се посериозно загрозување на производите и други потенцијали, но од друга страна задоволува фактот што вкупната материјална штета постојано се намалува.
Ваквата оценка произлегува, пред се, од причина што во последните пет години на подрачјето на градот Скопје се појавиле од 483-1077 пожари кои покрај материјалната штета однеле и човечки жртви.
Од вкупниот број на настанати пожари во овие пет години, на објектите во приватна сопственост отпаѓаат 62,28%, на објектите на државниот сектор отпаѓаат 37,49%, додека на објектите во странската сопственост отпаѓаат 0,23%.
Најголем број од пожарите во град Скопје се случуваат во стамбени згради, а потоа во бараките, дуќаните и други.
Основна причина за настанување на пожарите и големите материјални штети е несовремената и неефикасна заштита, како и запоставувањето на превентивните мерки. Многу често се евидентираат пожари, чии причини биле недостатоци кои не се отстранети иако постојат решенија за нивно санирање од надлежните инспекциски органи.

Непосредни причини за настанување на пожарите овие пет години се разновидни, а ситуацијата е следна:


Од табелата се гледа дека пожарите најчесто настануваат како последица на отворен пламен, електрични проводници, неконтролирани ложишта, догорче од цигара и друго.
Сето ова укажува дека основна причина за настанувањето на пожарите претставува незнаењето, невниманието и неодговорниот однос на човекот спрема имотот и животната средина.
Слична е состојбата и во овие последни години од извештајот за настанатите пожари на Бригадата за противпожарна заштита.

Време на настанување на пожарите
Во однос на времето на настанување на пожарите ситуацијата во градот Скопје е следна:

Време на настанување
Број на пожари
06-14
1105
14-20
1434
20-06
1061


Од приложените податоци може да се закличи дека пожарите најчесто се случуваат во периодот од 14-20 часот.

Пожарите од секогаш биле и ќе бидат дел од човековото секојдневие манифестирајки огромни загуби и непроценливи штети насекаде во светот.
Превентивното дејствување на подрачјето на заштитата од пожари и експлозии е од посебно значење за унапредувањето на состојбата во оваа област од посебен општествен интерес.
Анализата на настанатите пожари во град Скопје покажува дека состојбата во областа на заштитата од пожари и експлозии е недоволна, а со цел надминување на проблемите кои се гледа дека биле подеднакво присутни во сите изминати години, потребно е да:

6. Загрозеност од неексплодирани убојни средства

Сите војни и конфликти покрај дирекните последици врз населението и материјалните добра, предизвикувале и се уште предизвикуваат дополнителни последици од неексплодираните убојни средства.
Бројот и количината на НУС и други минско експлозивни убојни средства тешко може да се предвиди и утврди.
Најголем број на НУС се заостанати од Првата и Втората светска војна , како резултат на војните дејства што се воделе во тој период.
Пронајдените НУС според видот се многу различни (рачни бомби, артилериски гранати, авио бомби и др.) и имаат голема експлозивна и убиствана моќ и како такви представуваат опасност за населението и материјалните добра.
Заштитата од НУС како мерка за заштита и спасување на населението и материјалните добра спаѓа во редовните надлежности и делокруг на Дирекцијата за заштита и спасување, како во секојдневните - редовните услови на живеење и работа така и во услови на природни непогоди и други несреќи.
Со оглед на опасностите, како и видот и карактерот на последиците кои можат да бидат предизвикани врз населението и материјалните добра, заштитата од НУС представува мошне комплексна мерка за заштита и заради тоа е поребно доследно придржување кон одредбите на пропишаните стандардни процедури од страна на сите субјекти вклучени во таа проблематика, почнувајќи од нивното откривање, утврдување на видот, експлозивното полнење, извлекување на безбедно место, транспорт, складирање на соодветно магацински простори, се до нивно уништување.
При извршување на сите наведени мерки активности од приоритетно значење е безбедноста на лицата кои истите ги спроведуваат (пиротехничари, санитетски екипи, возачи) како и безбедноста на населението и материјалните добра, кои се непосредно загрозени од пронајдените НУС.

7. Загрозеност од епидемии на заразни болести

Епидемиолошката дејност во Р. Македонија се спроведува врз основа на Законот за здравствена заштита , Законот за заштита на населението од заразни болести, подзаконски акти од оваа област, како и врз основа на Програмата која ја донесува Владата на Р. Македонија.
Согласно наведената законска регулатива, препораките на глобалната политика Здравје за сите, политиката 21 цел за 21 век– на Европскиот регион на Светската здравствена организација) и понатамошната евалуација на Програмата за превентивна здравствена заштита во Р, Македонија, во идниот период се очекува значајно намалување на негативните ефекти, кои одредени заразни заболувања ги имаат на здравствената состојба на населението и обезбедување на контрола, елиминација и ерадикација на тие заразни заболувања.

Приоритетни цели од доменот на епидемологијата се:
Заразни заболувања во градот Скопје од 1994-2004 година

Епидемиите кои претставуваат пораст на заболувања од одредени заразни болести кои по време и место го надминуваат вообичаениот број на случаи за предходните периоди како и невообичаеното зголемување на бројот на заболени со компликации или смртен исход во Градот Скопје можат да се појават како исход на следново:
Заштитата на животните од заразни болести представува приоритетна цел имајќи го во предвид нивното значење во современите услови на живеење и се поизразената потреба од обезбедување на доволни количини квалитетна храна на населението.
Луѓето се неразделен дел од глобалниот екосистем и како такви имаат значајна улога во однос на загрозеноста на животните од заразни болести.
Како резултат на специфичните географски особености на територијата на градот Скопје континуирано опстојуваат најразлични видови животни уште од праисториски времиња.
Начинот на одгледувањето, исхраната, условите за сместување, едуцираноста на одгледувачите представуват основни услови на појава на загрозеност од разни болести кај животните. На територијата на градот Скопје во изминатиот период и сега присутни биле и се уште се најразлични разни заразни паразитски и други болести кај домашните животни.
За надминување на овие состојби веднаш по завршувањето на војната се превземени низа мерки и како резултат на тоа постигнати се одредени резултати при што одредени болести се искоренети (сакагија кај копитата, сипаница и агалаксија кај овците, чума кај свињите и др) а кај одредени заразни болести е извршено лоцирање од дел на другите болести како антракс ентеротоксемија кај овците, шушкавец беснило и др. Благодарение на превземените мерки и активности од појавата на заразни болести кај животните создадена е потребната боилошко-здравствена основа за натамошен развој на сточарството.
Се поголема застапеност на благородните раси на добиток и живина и со нивна концентрација во поголеми агломерации се внесе нова патологија карактеристична за тие животни која бара висока стручност на лица кои се занимаваат со одгледување и заштита и опремување на лабараториска и теренска ветеринарна служба.
Во групата на нови заразни болести кај животните спаѓаат:

Во групата на паразитски болести кај животните спаѓаат белодробната стронгилоза, желудочно-цревна стронгилоза, екинококоза, пиротплазмоза, паразитни болести кај пчелите, паразитни болести кај рибите, метилавост и јагарчивост.
Во случај на постоење на опасност на појава од природните непогоди се превземаат превентивни мерки за настанување и ширење на појавата на заразни и паразитарните болести и тоа:

9. Загрозеност на растенијата и производите од растително потекло

За време на вегетацијата земјоделските и шумските растенија постојано се изложени на голем број болести и штетници кои можат да нанесат големи материјални штети преку намалени приноси и намалување на квалитетот на земјоделските производи, намален принос на дрвната маса а во одделни случаи да предизвика и сушење на шумските насади. Според досега извршените анализи и сознанија најголеми последици кај растенијата и шумите предизвикуваат следните болести и штетници.

Кај земјоделските култури

На територијата на градот Скопје според резултатите што се добиени од повеќегодишните анализи регистрирани се повеќе болести и штетници, но според нанесените штети, нивниот интензитет и зафатена површина се издвојуваат:

Шумски екосистеми

Шумите се простираат на голем дел од територијата на градот Скопје. Доминираат листопадните шуми (даб, црн и бел габер, костен бука) додека зимзелените (бор, ела, смрека) како и мешаните (елово-букови шуми) се простираат на помали површини. Поради големата експлоатација во низинскиот појас, тие се многу деградирани, а на одделни места се сосема уништени.

Шумските екосистеми се опфатени во неколку региони, и тоа: Во шумските екосистеми во градот Скопје се сретнуваат најразлични појави на болести кои во зависност на интензитетот и местоположбата може да предизвикаат значителни штети. Позначајни за територијата на градот Скопје се:

Сушење на шумите

На територијата на градот Скопје регистрирана е појава на сушење на стебла поединечно на одредени локалитети, како последица на долготрајна суша во последните години, како и под дејство на биогени и абиогени фактори.
Во Министерството за земјоделство шумарство и водостопанство како и во земјоделските и шумските претпријатија постојано се следат состојбите со болестите и штетниците и навреме се превземаат мерки за сузбивање, со што се спречува нивното ширање.
Наведените субјекти располагаат со доволен број на добро обучен стручен кадар кој заедно со идивидуалните земјоделци со поголемо искуство во однос на спроведувањето на мерките за заштита на растенијата од болести и штетници и при обезбедени услови, хемиски препарати, механизација, гориво и друго, се во можност успешно да се справат со опасностите и последиците .

Мерки кои треба да се превземат се следните:

10. Загрозеност од радиолошка, хемиска и биолошка контаминација и акциденти со опасни материи

Современите услови за живеење и работа, како и се поизразениот технолошки развој, во голема мера придонесуваат за зголемување на степенот на загрозеност на територијата на градот Скопје од радиолошка, хемиска и биолошка контаминација, и акциденти предизвикани од опасни материи.
Во процесот на производство се користат најразлични опасни материи отрови–како што се гасовити, лесно испарливи, минерали, растителни, синтетски, кои според нивните карактеристики се отровни, експлозивни, запалливи емитуваат разни видови зрачења и слично и како такви предизвикуваат опасност за населението и материјалните добра, особено во услови на природни непогоди и други несреќи, како и во услови на војна.
Широкиот спектар на опасни материи кои се користат во процесот на производство и за други намени, може за многу краток временски период да предизвикаат контаминација-загадување на воздухот, водата, почвата и објектите, Големото влијание врз концентрацијата на контеминацијата, нејзиното проширување, интензитет и слично имаат рељефот, климатските услови, температурата и влажноста на воздухот, атмосферските врнежи, брзината на ветерот, правецот и стабилноста на ветровите, густината на изграденост и населеност, како и локацијата на производствените капацитети кои користат опасни материи во процесот на производството или истите ги произведуваат.
Територијата на градот Скопје не е дирекно загрозена од радиолошка контаминација од поголем обем, од причини што не располага со нуклеарни централи кои при хаварија би предизвикале радиоактивно зрачење, но постои опасност при акциденти на нуклеарните реактори од Р. Бугарија, Р. Украина, како и другите нуклеарни централи во пошироката околина и во тие услови би можеле да бидат предизвикани сериозни последици врз населението и материјалните добра.
Во градот Скопје има мошне широка и масовна употреба на радиоактивни изотопи со отворени или затворени извори на зрачење и како резултат на тоа создавање на радиоактивен отпад, кој со неконтролирани испуштања или несоодветно депонирање, може да предизвика контаминација- загадување на воздухот, водата и почвата на пошироки подрачја. Тоа може да представува опасност за населението и заради тоа потебно е континуирано превземање на превентивни и оперативни мерки за заштита при негово складирање, транспорт, депонирање и уништување.
Во рамките на спроведувањето на мерките за заштита при складирање, транспорт, депонирање и уништување на радиоактивниот отпад, од големо значење е превземе на сите пропишани оперативни постапки од страна на субјекти кои се вклучени во таа проблематика.
Исто така, територијата на градот Скопје е загрозена и од акциденти со опасни материи со хемиски состав, особено ако се има во предвид нивната широка примена во производствениот процес, превозот, складирањето, употребата на пестициди во земјоделието и слично.
Хемиската контаминација на воздухот, водата и почвата, а со тоа и на населението и материјалните добра може да настане во редовни услови на живеење и работа, а најчести причини за тоа се:

Степенот на загрозеноста на територијата на градот Скопје од хемиска контаминација се зголемува во случај на природни непогоди и други несреќи, како и во услови на војна, имајки во предвид дека може да настанат различни хаварии од помал или поголем обем, предизвикани од видот и карактерот на природната непогода, односно несреќата-појава на земјотрес, поплави, пожари,експлозии, лизгање на земјиштето, поголеми сообраќајни несреќи, рударски несреќи и други видови природни и техничко-технолошки непогоди.
Во градот Скопје има поголем број на субјекти кои стопанисуваат со хемиски опасни материи или истите ги користат во процесот на производство, при шти треба да се нагласи дека најголем дел од нив се наоѓаат на поширокото подрачје на градот Скопје( АД ОХИС, АД Алкалоид, АД ОКТА, АД Макпетрол, АД Топлификација, АД Технички гасови, Цементара Усје и други). Истите при појава на природни непогоди и техничко - технолошки несреќи представуваат опасност за населението и материјалните добра и би предизвикале сериозни последици врз здравјето на луѓето, животните, растенијата и животната средина.
Што се однесува до степенот на загрозеност од биолошка контаминација може да се каже дека територијата на градот Скопје не е особено загрозена, но покрај тоа треба да се превземат мерки за заштита и спасување од страна на субјекти, со цел да се одстранат или намалат последиците кои може да предизвикани кај населението, материјалните добра, животните и растенијата.
Неконтролираната употреба на биолошки средства може да се манифестира со појава на разни видови заболувања кај населението (дизентерија, ентероколис, акутен хепатит А, Б, Ц, Д, менингитис, бруцелоза, ехинокока, грип), што во зависност од последиците настанати од природните непогоди и општите услови за живот и работа на луѓето, може да прераснат во епидемии од поголеми размери.
Исто така сериозни последици може да бидат предизвикани кај животните, со појава на разни заболувања од секаков вид (антракс, шушкавец, беснило, туберкулоза и други.
Акциденти со биолошки средства може да предизвикаат последици и кај растенијата, со појава на пламеница пепелница, бактериски и вирусни заболувања, инкубација и појава на инсекти и други.
Со оглед на последиците кои може да бидат предизвикани со неконтролираната употреба на радиолошки хемиски и биолошки средства и акциденти од овој вид , како во редовните услови на живеење, така и при појава на природни непогоди, техничко-технолошки несреќи и војна, се наметнувба потреба од систематско дејствување и превземање на мерки и активност од страна на сите надлежни субјекти, во рамките на својте надлежности и делокруг на работа и тоа:

11. Прва медицинска помош

Со оглед на отежнатите услови за живот и работа во услови на природни непогоди, заради заштита и спасување на населението, потребно е од страна на сите задолжени субјекти да се превземат следните мерки и активности:
Примарна цел во услови на природно непогоди и други несреќи представува превентивната заштита на населението и материјалните добра, односно прифаќање, заштита и медицински третман на населението кое останало без основни услови на живот или е повредено и трауматизирано со настанувањето на природната непогода.
Во планирањето, организирањето и спроведувањето на мерките и активностите за прва медицинска помош ќе бидат ангажирани:

12. Асанација на теренот

Асанацијата на теренот како мерка за заштита и спасување, особено значење има во услови на природни непогоди или други несреќи кога заради нарушување на состојбата и предизвиканите последици постои зголемена опасност од појава на :
Со цел успешно справување со опасностите и последиците предизвикани од природни непогoди и други несреќи, потребно е во асанацијата на теренот да се ангажираат сите задолжени субјекти кои согласно надлежностите и делокругот на работа имаат обврски на тој план, особено:
Задачите на субјектите во однос на асанацијата на теренот се во дирекна зависност од видот и обемот на природната непогода, како од последиците кои би биле предизвикани, но генерално потребно е да се превземаат мерки и активности за :

13. Загрозеност од техничко-технолошки несреќи и заштита на животната средина


Мерките за заштита од техничко-технолошки катастрофи во себе содржи, покрај непосредната заштита на човекот и материјалните добра и нагласено еколошка димензија.
Еколошката димензија на заштитните мерки тргнува од сознанието дека животната средина е ограничен ресурс, кој во одделни средини а и во глобални рамки е доведен на границата на издрлжливост.
Едно од можните неопходни потребни превентивни мерки за заштита од техничко-технолошка катастрофа е просторното и урбанистичкото планирање, кое преку осознавање и анализа на состојбите и анализите од можните инциденти, во одржување на инсталациите и опрема треба да создаде прифатлив однос кон животната средина.
При тоа основните методолошки пристапи за планирање и уредување се:

Прво ниво: ги вклучува сите мерки кои се превземаат во одржувањето на опремата и инсталациите, заради сигурно користење на опасни материјали во технолошките процеси и одбегнување на технолошки катастрофи.

Второ ниво: се однесува на сите мерки кои треба да се обезбедат за ограничување на експлозија или ослободување на хемикалии.

Трето ниво: вклучува мерки кои се превземаат за заштита на животната средина во смисол на ограничување на ефектите од емисија на опасни материи, или последица од пожарни експлозии.

14. Загрозеност од други вонредни состојби

Под поимот други несреќи се подразбираат настани кои се резултат на одредени грешки во извршувањето на секојдневните стопански и други активности, како и невнимание при ракување со опасни материи и средства при производство, складирање и транспорт на истите, големи несреќи во патниот, железничкиот и воздушниот сообраќај, несреќи во рудниците, индустриски несреќи предизвикани од експлозии и други техничко-технолошки причини, паѓање на радиоактивни врнежи, прашини и талози, излевање на нафта и нафтени деривати и други отровни хемикалии, експлозии на гасови како и други горива кои со воздухот создаваат експлозивни смеси и други експлозивни материи.
Несреќи кои можат да се појават во градот Скопје, освен радиоактивните врнежи, ќе зависат претежно од човечкиот фактор, неговата грижа или негрижа, но и од влијанието на природните непогоди, како што се периодите после земјотреси, поплави и слично. Во Град Скопје можат да се појават пожари и експлозии поради невнимание, непридржување кон пропишаните мерки и постапки кон работата, непочитување на законските прописи или области на противпожарната заштита и заштита при работа, како и од неисправни електрични громобрански, гасоводни и др. инсталации.

Пожарите и експлозиите можат да бидат од помал обем, но можат да бидат и катастрофални поготово на места каде во непосредна близина на местото каде е случена несреќата се наоѓаат безински пумпи или складишта каде се чуваат лесно запалливи материи.
Радиоактивните врнежи, прашини и талози во градот Скопје ќе се појават по употреба на радиолошко оружје, односно испуштање на радиоактивни честици во воздухот при што е можна контаминација на луѓето и објектите, а во исто време и до појава на голем број на контаминирани работници кои непосредно или посредно можат да бидат загрозени.
Имајќи ги во предвид природните, воените и урбаните фактори кои имаат влијание врз загрозеноста на определен простор определени се загрозени подрачја.
Загрозените подрачја, според степенот на загрозеност, формираат четири основни загрозени зони.
Градот Скопје спаѓа во прв основен степен на загрозеност. Овие простори со максимален степен на загрозеност-потесното и приградското подрачје на градот Скопје во кое е сконцентрирано 26% проценти од населението, 40% проценти од индустријата, 38% проценти од основните средства од републиката. Поради тоа во евентуалната војна градот Скопје ќе претрпи големи разурнувања, експлозии, пожари, интоксинации од хемиската индустрија и големи човечки загуби.
Соодветно на степенот на загрозеност се планираат, подготвуваат и спроведуваат мерките за заштита и спасување.

15. Евакуација

Евакуацијата представува планско, организирано и контролирано преместување на населението и материјалните добра од загрозените во побезбедните реони и таа се извршува доколку со други мерки за заштита и спасување не е можно да се спречат ефектите од природните непогоди и другите поголеми несреќи. Спроведувањето на евакуацијата претпоставува превземање на широк комплекс на мерки и активности меѓу кои се :

Имајки ја предвид загрозеноста на градот Скопје од природни непогоди и други несреќи, видот и карактерот на опасностите како и последиците кои можат да бидат предизвикани се наметнува потреба од планирање, организирање и спроведување на евакуацијата на населението пред се на следните категории на граѓани:
Врз основа на погоре изнесеното, се проценува дека во градот Скопје на евакуација подлежат околу 75 000 илјади граѓани од кои:

Евакуацијата начелно треба да се планира од населени места и подрачја кои може да бидат изложени на РХБ деконтаминација, техничко-технолошки инциденти, подрачја кои се наоѓаат во зафатот на поплавените бранови низводно од високите брани на хидроакумулациите како и од подрачја загрозени од природни непогоди од поголеми размери - поплави, пожари, земјотреси, свлекување на земјиштето, урнатини и сл.
За прифат на евакуираното население се предвидуваат населени места, туристички населби, викенд населби, бањски летувалишта и сл. и истите треба да овозможат нормално одвивање на животот на евакуираните лица и задоволување на нивните основни потреби.
За таа цел треба да се планираат:

Конкретните податоци за вкупниот број на населението како и за категориите на граѓани кои подлежат на евакуација ќе бидат утврдени со плановите за заштита и спасување, при што детално ќе бидат обработени сите прашања во однос на планирањето, организирањето и спроведувањето на евакуацијата и прифатот на евакуираните лица, особено за определување на местата во кои се врши евакуација и во кои се врши прифат на евакуираното население, утврдување на видот начинот на превоз , ангажирање на органите на државната управа, трговски друштва, јавни установи и други субјекти во евакуацијата и прифатот на населението.
За успешно извршување на евакуација потребно е да се ангажираат сите надлежни субјекти од различни области и тоа:
16. Засолнување

Засолнувањето опфаќа мерки и активности за планирање, изградба, одржување и користење на засолништа и други заштитни објекти, со што се обезбедува заштитата и спасувањето на населението. Во градот Скопје обврска за изградба на засолништа имаат сите инвеститори на нови објекти кои според процената на загрозеност се наоѓаат во загрозените зони утврдени со одлуката на Владата на Р. Македонија.
Планирањето, проектирањето и изградбата на засолништа како една од најзначајните мерки за заштита на луѓето и материјалните добра во поголемите урбани средини, представува мошне сложена задача.
За заштита на населението, материјалните добра и културните добра на градот Скопје се градат засолништа и други видови заштитни објекти кои според обемот на заштита што го пружаат, согласно позитивните прописи можат да бидат:

засолништата и другите заштитни објекти за заштита на населението се градат :
Преглед на засолнишни капацитети на градот Скопје

Ред
број
Регион
засолништа
засoлни
јавни
вкупно
1.
Град
Скопје
број
капацитет
број
капацитет
број
капацитет
број
капацитет
829
91 674
137
6 440
8
4 037
974
104 099


Особеност на Градот Скопје за заштита и спасување

Градот Скопје на локално ниво формира просторни сили за заштита и спасување кои се формираат за дејствување на подрачјето на градот.

За таа цел градот Скопје формира просторни сили:

Видот и големината на универзалните единици се формира врз основа на проценката на загрозеноста од природни и други непогоди и од бројот на вработените.

Универзалните единици за заштита и спасување се оспособуваат и определуваат за:
Специјализираните единици за заштита и спасување се формираат за следниве специјалности:

Градот Скопје потребно е да изврши анализа на следното:

Оспособеност на вработените
За оспособеноста на вработените и граѓаните се превземаат мерки за лична и взаемна заштита. Информираноста на граѓаните ќе се врши преку разни медиуми со цел да се запознаат граѓаните со основните заштитни мерки за заштита и спасување од пожар, и други елементарни непогоди како превенција, а сите работни граѓани во рамките на своите работни места најмалку еднаш во три години посетуваат тренинг и вежби од областа на заштитата и спасувањето од природни непогоди како и за користење на средства за лична и взаемна заштита а исто така од стручни лица вработени во територијалната противпожарна единица на градот Скопје посетуваат тренинг и вежба која се состои од општ и практичен дел. Ова секако ќе ја подобри ефикасноста за спроведување на поединечните мерки за заштита и спасување, а исто така и придржување и користење на прирачни средства за лична заштита и други мерки за заштита и спасување. Вработените лица кои работат на работни места кои се ризични по нивното здравје и живот користат посебна работна облека и посебни работни средства наменети исклучиво за нивната специјалност.

Заклучоци за степенот на загрозеност од природните непогоди, епидемии и други несреќи како и од организираноста за заштита и спасување
  1. Од изнесената процена на можните ризици за загрозеност, реално е да се очекува да градот Скопје може да биде изложен на повеќе извори на природни непогоди, епидемии и др несреќи.
  2. Со цел да се спречат или намалат последиците потребно е навремено предвидување на нивното негативно влијание по појавувањето.
  3. Планирање и подготвување на активностите за спроведување мерки за заштита и спасување во функција на превенција.
  4. Организирање на соодветни мерки за заштита и спасување.
  5. Обезбедувањето материјални добра, персонал и други ресурси потребни се планираните мерки за заштита и спасување.
  6. Формирање, опремување и обучување на просторни сили и штаб за заштита и спасување.
Од процената на загрозеност на градот Скопје од природните непогоди, епидемии и други несреќи како и од организираноста за заштитата и спасувањето можеме да заклучиме дека градот Скопје ќе ги превземе сите неопходни мерки за брзо, ефикасно и навремено справување со евентуалните природни непогоди или други несреќи, а со цел што помалку материјални и човечки загуби.

ПРЕОДНИ И ЗАВРШНИ ОДРЕДБИ

Оваа Процена ќе се објави во “Службен гласник на Град Скопје“


Број 07- 2150/1
3 септември 2008 година
Скопје


СОВЕТ НА ГРАД СКОПЈЕ
ПРЕТСЕДАТЕЛ,
Ирена Мишева, с.р.

Në bazë të nenit 62 të Ligjit për vetëqeverisje lokale (Gazeta zyrtare e RM-së nr. 5/02) dhe në lidhje me nenin 11 paragrafi 1 dhe 3 i Ligjit për mbrojtje dhe shpëtim (Gazeta zyrtare e RM-së nr. 36/04), Këshilli i Qytetit të Shkupit në seancën e shtatëdhjetenjëtë, të mbajtur më 3 shtator 2008 solli



VLERËSIM
i kërcënimit të Qytetit të Shkupit nga fatkeqësitë natyrore
dhe fatkeqësive të tjera





Karakteristika të përgjithshme të Qytetit të Shkupit


Shkupi është Kryeqytet i Republikës së Maqedonisë. Me shkallën e zhvillimit të arritur, Shkupi është një qytet modern dhe i urbanizuar mirë. Qyteti ka një vendndodhje të shkëlqyer, ai është në mesin e Gadishullit Ballkanik. Shtrihet gjatë bregut të lumit Vardar, nëpër të cilin kalojnë dhe kryqëzohen rrugë të shumta nga perëndimi dhe veriu dhe vazhdojnë në lindje dhe në jug duke krijuar një lidhje shumë të rëndësishme me pellgun e Mesdheut.
Shkupi ka një histori të gjatë dhe turbulente. Nëpër shekuj Shkupi është robëruar shpesh, shkatërruar dhe djegur dhe një nga armiqtë më të fuqishëm kanë qenë fatkeqësitë natyrore, që shumë herë e kanë rrënuar deri në themel.
Qyteti Shkupit është qendër administrative, ekonomike, kulturore dhe arsimore e Republikës së Maqedonisë. Sipas Ligjit për vetëqeverisje lokale, Qyteti i Shkupit është njësi e veçantë e vetëqeverisjes lokale, në të cilin realizohen nevojat dhe interesat e përbashkëta të qytetarëve. Territorin e Qytetit të Shkupit e përbëjnë territoret e komunave:
Aerodrom, Butel, Gazi Baba, Gjorçe Petrov, Kisela Voda, Saraj, Qendër, Çair, Karposh, Shuto Orizari, Ilinden, Petrovec, Çuçer Sandevo, Sopishte, Studeniçani dhe Zelenikovë të formuar me Ligjin për organizim territorial të vetëqeverisjes në Republikën e (Gazeta zyrtare e RM-së nr. 55/04).

Zhvillimi demografik

Sipas regjistrimit të vitit 2002 në territorin e Qytetit të Shkupit janë regjistruar 471.626 banorë. Popullsia sipas komunave është:


  • Karposh
59.666 banorë
  • Gjorçe Petrov
41.634 banorë
  • Gazi Baba
72.617 banorë
  • Kisela Voda
57.236 banorë
  • Qendër
45.362 banorë
  • Çair
64.823 banorë
  • Shuto Orizari
20.800 banorë
  • Aerodrom
72.009 banorë
  • Haraçinë
11.597 banorë
  • Ilinden
15.894 banorë
  • Petrovec
8.255 banorë
  • Çuçer-Sandevo
8.493 banorë
  • Saraj
35.408 banorë
  • Sopishte
5.656 banorë
  • Studeniçani
17.246 banorë
  • Zelenikovo
4.077 banorë


Gjatë vitit shkollor, për shkak të qëndrimit të nxënësve dhe studentëve nga vende të tjera, numri rritet për 22.000 persona, përderisa gjatë periudhës së verës zvogëlohet për 20-25% për shkak të shfrytëzimit të pushimeve verore.
Dendësia e popullsisë në territorin e qytetit të Shkupit luhatet rreth 257 banorë për kilometër katror.
Sipas strukturës gjinore, 250.430 banorë janë meshkuj, dhe 221.196 banorë janë të gjinisë femërore.
Numri i personave invalidë është 9.000 dhe ky numër është i rëndësishëm nga aspekti i përkujdesjes në gjendje të jashtëzakonshme dhe fatkeqësi elementare.

Pozita gjeografike dhe karakteristikat hapësinore

Rajoni i Shkupit shtrihet në pjesën qendrore të Gadishullit Ballkanik, në pjesën veriore të Republikës së Maqedonisë, ndërmjet 41° 00'' dhe 42°15'' gjerësi gjeografike veriore dhe 21° 10'' и 21° 51'' gjatësi gjeografike lindore. Rajoni përbën në tërësi të caktuar të rrethuar me malet: Mali i Zi i Shkupit, mali i Sharrit, Zhedeni, mali i Thatë, Karaxhica, Jakupica dhe Kurora.
Madhësia e përgjithshme e rajonit të Shkupit është 180.706 hа. Qyteti Shkupit gjendet në 21° 26'' gjatësi gjeografike lindore dhe 42° 00'' gjerësi gjeografike lindore. Lartësia mbi nivelin e detit luhatet nga 264 metra në Gjorçe Petrov deri në 240 metra në Aerodrom. Në gjerësi prej 9 kilometrash (Vodno – radishani) dhe në gjatësi 23 kilometra ( Draçevo – Gjorçe Petrov).
Territori i qytetit përfshin një sipërfaqe prej 225км2.


Relievi

Lugina e Shkupit gjendet në rajonin e relievit të Vardarit. Në këtë rajon shtrihen këto male: nga lindja Mali i Zi i Shkupit me majën Ramno (1651м), nga perëndimi me Vodnon (1067м) dhe Kitka.
Ultësira në luginën e Shkupit përfshin një sipërfaqe prej 815 км2 dhe shtrihet në lartësi prej 220 deri 500 м mbi nivelin e detit.
Rajoni i Shkupit gjendet 300 mbi nivelin e detit, me sipërfaqe prej 26.100 ha.
Në rajonin e Shkupit në një hapësirë relativisht të vogël janë vendosur të gjitha karakteristikat e terreneve natyrore.
Dallohen tre lloje tarracash :

Hapësira e luginës së Shkupit nën ndikimin e aktivitetit tektonik të shprehur nëpërmjet lëvizjeve tektonike statike, longitudinale dhe transversale.
Përbërja gjeologjike e kësaj hapësire përbëhet nga shkëmbinj magmatik dhe sedimentar. Shkëmbinjtë magmatikë janë të përhapur në rrethinat e f. Nikushtak (mali i zi i Shkupit), f. Divlje dhe kodrës së Katlanovës. Shkëmbinj sedimentarë të palidhur ka edhe nëpër luginën e lumit Vardar në luginën e Shkupit, Lepenec, lumii i Markos, Treska dhe Pçinja. Shkëmbinjtë sedimentarë të lidhur (glina dhe lapor) janë të përhapura pothuajse në të gjithë luginën e Shkupit. Bigorri – i cili është rezultat i precipitimit të karbonatit të kalciumit, në masa të mëdha gjendet në pjesët anësore të luginës së Shkupit (Svilarë, Matka, Koliçani, Volkovë, Rashçe dhe banjat e Katlanovës).

Klima

Rajoni i Shkupit është nën ndikimin e klimës së modifikuar-mesdhetare dhe të klimës së lehtë kontinentale.
Temperaturat mesatare të ajrit janë 12.4 gradë celsius, reshjet mesatare vjetore 492 mm/m2, lagështia mesatare e ajrit 73%, shkalla mesatare e vranësisë është 57% dhe shpejtësia mesatare e erërave është 2.6 м/sek. (asnjëherë nuk kalon mbi 18.9 м/sek).
Erërat janë të drejtuara zakonisht veri-veriperëndim dhe jug-juglindje të njohura me emrin povardarec, erë veriperëndimore.
Ndryshimet klimaterike gjatë vitit kanë ndikim të rëndësishëm në shfaqjen e shirave të rrëmbyeshëm, reshjeve më të mëdha të borës ose periudhave të thata.

Hidrografia

Rajoni i Shkupit ka potencial të madh ujor, si me lumenj ashtu edhe me ujëra nëntokësor dhe puse. Pothuajse nëpër mesin e qytetit të Shkupit kalon lumi i Vardarit, ndërsa në të derdhen e lumenjtë: Treska, Lepenec, Pçinja, Sevara, lumi i Markos dhe lumi i Kadinës. Fakti që në këtë rajon derdhen shumë lumenj, gjatë shirave të rrëmbyeshëm territori i qytetit dhe lugina e Shkupit janë nën ndikimin e përmbytjeve. Rreziku është edhe më i madh, sepse shtretërit e lumenjve nuk janë rregulluar me përjashtim të pjesës së shtratit të lumit Vardar nga lagja Krom deri në lagjen Dolno Lisiçe. Me ujë të pijshëm furnizohet nga burimi i Rashçes i cili plotëson 99% të nevojave ndërsa pjesa e mbetur furnizohet nga puset në Draçevë dhe Dolno Nerezi. Burimet alternative të ujit janë akumulim paligrad dhe lumi i Kadinës, hidro sistemi Matka 2 dhe Kozjaku. Ujërat nëntokësorë në rajonin e Shkupit gjenden në thellësi prej 2-10 metra dhe nuk janë shfrytëzuar në masën e nevojshme. Më shpesh përdoret si ujë teknik.

Dendësia e ndërtimit

Sipas Planit të përgjithshëm urbanistik qyteti Shkupit është i ndarë në zona dhe atë:

Lartësia e objekteve të ndërtuara është e ndryshme dhe luhatet deri në ndërtesa me 20 kate, ndërsa si karakteristikë themelore është se ndërtesat e reja janë ndërtuar me konstruksion të rrafshët dhe me karakteristika asizmike.
Objektet në lagjet periferike, që janë ndërtuar pas tërmetit të vitit 1963 janë me elemente të montuara zakonisht material druri, në të cilat vitet fundit më shumë se ½ janë ndërtuar me material ndërtimi të fortë ose në vend të tyre janë ndërtuar ndërtesa banuese të reja me material të fortë pa vlerësim sizmik të të njëjtave.

Rrjeti komunikacionit

Rrjeti primar i komunikacionit në qytetin e Shkupit është formuar si sistem rrugësh radial-i koncentruar. Ky model përbëhet nga unaza rreth qendrës dhe drejtimeve radiale drejt qendrës.
Rrjeti primar i rrugëve në qytetin e Shkupit lidhet me rrjetin eksterier rrugor në R. e Maqedonisë.


Rrugë magjistrale (BM)
  1. Bulevardi Aleksandri i Maqedonisë, në lindje të qytetit të Shkupit, lidhet direkt me Autostradën M-3 (Hipodrom-Miladinovci) dhe Autostradën M-4 (Hipodrom-Katlanovë).
  2. Bulevardi Nikolla Karev, si vazhdim i Bulevardit Aleksandri i Maqedonisë, në veriperëndim të qytetit të Shkupit, lidhet direkt me rrugën magjistrale M-3 (Momin Potok-kufiri me Serbinë) dhe nëpërmjet M-3 lidhet me rrugën rajonale p-301 (Shkup-Brodec-Tanushevci)
  3. Bulevardi Maqedonia, në lindje lidhet me rrugën rajonale P-104 (Jurumleri-Draçevë-Nova-Breznica-Makedonski brod), në perëndim lidhet me rrugën rajonale P-402 (Shkup-Tetovë-Pirok-Gostivar) dhe në mënyrë indirekte me rrugën magjistrale M-4 (Shkup-Strugë-Qaf Thanë)

Rrugë magjistrale (MU)
  1. Rruga Metodija Andonov Çento, në lindje, kryqëzohet me unazën veriore (traseja e përbashkët e autostradave M-3 dhe M-4) dhe lidhet direkt me rrugën rajonale P-101 (Shkup-Kumanovë).
  2. Bulevardi Hristijan Todorovski Karposh ne veri kryqëzohet me unazën veriore.
  3. Bulevardi Brigada Maqedonase-Kosovare në veri kryqëzohet me unazën veriore.
  4. Bulevardi Ilinden në veri-perëndim kryqëzohet me unazën veriore.
  5. Bulevardi Mali i Zi në perëndim direkt lidhet me unazën veriore.
  6. Rruga Saraj lidhet me rrugën rajonale P-402 (Shkup-Tetovë-Pirok-Gostivar), me rrugën rajonale P403 (Gjorçe Petrov-Jogunevcë-Tearce), me rrugën lokale për në Matka dhe me rrugën lokale për në fshatin Çiçino.
Rrugë mbledhëse
  1. Rruga Hristo Tatarçev, në lindje, kryqëzohet me unazën veriore (traseja e përbashkët e autostradave M-3 dhe M-4) dhe lidhet direkt me rrugën rajonale P-101 (Shkup-Kumanovë)
  2. Rruga Katlanovska lidhet direkt me rrugën rajonale P-302 (Shkup-Sopishte-Govrelevo).
  3. Rruga Kozle lidhet me rrugën lokale për në Nerezin e epërm.
  4. Rruga Salvador Aljende lidhet me rrugën lokale për në Vodno.
  5. Rruga Prvomasjska lidhet me rrugën rajonale P-104 me rrugët lokale Usje dhe Batincë.
  6. Rruga Draçevska lidhet me rrugën lokale për në Kitka.
  7. Rruga Gorno Lisiçe lidhet me rrugën rajonale P-104.
  8. Rruga Katlanovska vazhdon si rrugë rajonale P-103.
  9. Rruga Alija Avdoviq lidhet me rrugën lokale për në Creshovë.
  10. Rruga Radishanska vazhdon si rrugë lokale për në Ljubanci.
  11. Rruga Aleksandar Urdarevski vazhdon si rrugë lokale për në Kuçevishtë.
  12. Rruga Shuto Orizari lidhte me rrugën lokale Orizari i epërm.
  13. Rruga Skupi lidhet me rrugën lokale për në Bardovci.
  14. rruga Luka Gerov lidhet me rrugën lokale për në Volkovë.

Komunikacioni urban dhe ndërurban në qytetin e Shkupit planifikohet si i kombinuar, përkatësisht duhet ta realizojnë nënsistemet hekurudhore, tramvavajat, autobusët nëpërmjet sistemit të organizuar të terminaleve dhe të rrjetit të linjave të transportit.
Në nënsistemin hekurudhor shfrytëzohet infrastruktura ekzistuese e kompletuar hekurudhore-shina, vendqëndrimet hekurudhore dhe stacionet hekurudhore. Ky nënsistem do t’i transportojë udhëtarët në komunikacionin ndërurban.
Nënsistemi tramvaj-shina si bartës themelor i transportit publik të udhëtarëve në komunikacionin urban, sipas rezultateve të hulumtimeve të kryera dhe analizave patjetër duhet të ndërtohet dhe të vihet në funksion deri në vitin 2020.

Nënsistemi i transportit me autobus kryen transporte në transportin publik urban dhe ndërurban të udhëtarëve dhe në të njëjtën kohë plotëson dy nënsistemet e lartpërmendura. Për nevojat e transportit publik urban dhe ndërurban në qytetin e Shkupit janë ndërtuar baza autobusi në Autokomandë dhe Gjorçe Petrov , ndërsa planifikohet ndërtimi edhe i një baze për autobusë me sipërfaqe prej 4 ha. në komunën Çair, afër lokacionit për qëllime speciale në rrugën Shuto Orizari.

Nyjet hekurudhore në territorin e qytetit të Shkupit me shkallën e ndërtimit plotësisht i kënaqin nevojat në periudhën e planifikuar, përkatësisht mbete vetëm të dokumentohet Qendra Transportuese e Shkupit.

Për zhvillimin e komunikacionit ajror në periudhën deri në vitin 2020 është i nevojshëm vazhdimi i korsisë për ngritje-aderim i aeroportit në Shkup për 550 metra në një drejtim. Aeroporti në Shkup duhet të rikonstruktohet dhe të aftësohet për pranimin e pajisjen e udhëtarëve dhe avionëve të linjave ndërkontinentale.

Në territorin e qytetit të Shkupit, përveç heliodromeve ekzistuese për qëllime të veçanta (Qendra klinike dhe Spitali ushtarak), planifikohet ndërtimi i heliodromit për nevoja publike në afërsi të Qendrës së Transportit Shkup.

Infrastruktura komunale

Qyteti Shkupit ka një infrastrukturë shumë të zhvilluar e cila mundëson furnizimin me ujë, energji elektrike, ngrohje qendrore, komunikacionin PTT dhe distribuimin e ujërave fekale dhe atmosferike. Rrjeti nëntokësor ka një gjatësi të ujësjellësve kryesorë prej 153 km dhe ujësjellësve dytësor prej 447 km. Presioni i rrjetit të ujësjellësit luhatet nga 1,5 до 8 atmosferë.
Për ndjekjen e kualitetit të ujit si dhe të distribuimit deri te konsumatorët ekzistojnë dy stacione pompash, dhjetë stacione pompuese, dy stacione për klorimin e tre hidroforëve, gjithsej 17 objekte.
Rrjeti kanaleve përbëhet nga kanale të veçanta për përcjellje të ujërave fekale dhe atmosferikë. Rrjeti kanalizues gjithsej është 618 km., nga të cilët 466 km. janë fekale dhe atmosferikë 152 km. Ujërat fekale dhe atmosferike derdhen në lumin vardar nëpërmjet 34 vendeve të derdhjes. Ekzistojnë dy stacione pastruese, gjashtë stacione pompuese dhe katër derdhje, të cilat nuk janë të mjaftueshme për pastrimin e ujërave të zeza.

Kanalizimi, sigurimi dhe pastrimi i ujërave të zeza

Qyteti Shkupit në të ardhmen do të vazhdojë me ndërtimin e rrjetit ndarës kanalizues, me atë që kolektorët e ndërtuar në vitin 1963si të kombinuara adaptohen në fekale, ndërsa sistemi kanalizues atmosferik vazhdon të ndërtohet si ndarës.
Për ndërtimin e plotë të sistemit kanalizues është i nevojshëm ndërtimi i dy kolektorëve nga bregu i djathtë dhe i majtë i lumit Vardar, deri në stacionin e parashikuar për pastrim dhe dy stacione pompuese në bregun e majtë dhe të djathtë të lumit Vardar. Kolektori kryesor në bregun e majtë të lumit Vardar duhet të ndërtohet nga derdhja e tanishme në l. Vardar tek “Skopska pivara” deri te lokacioni stacioni pastrues, me profil Ш1600мм dhe Ш1800мм, me gjatësi 5.000 metra. Kolektori kryesor në bregun e djathtë të l. Vardar tek bul. “Serbia” deri te lokacioni stacioni pastrues me gjatësi përafërsisht prej 300 m. Stacionet pompuese do të mundësojnë hyrjen e ujërave të zeza në stacionin e pastrimit në nivelin e duhur të lartësisë.
Për përfundimin e sistemit kanalizues të gjitha objektet e karakterit të përkohshëm e humbin funksionin e tyre dhe ato janë në bregun e majtë të l. stacioni pompues Maxhari 1, Maxhari II, Maxhari II a dhe në anën e djathtë të bregut stacioni 11 Tetori, Novo Lisiçe dhe stacioni pastrues Staro Lisiçe.
Për kompletimin e kanalizimit atmosferik të qytetit është e nevojshme të ndërtohet kanalizimi atmosferik magjistral në gjatësi prej 78.130м me diametër nga 600 deri në 2400/2000мм. Rrjeti dytësor do të përcjellë ndërtimin e komplekseve banuese.
Për mbrojtjen nga ujërat atmosferikë nga shpati Vodnos dhe mali i Zi i Shkupit është e nevojshme të përfundohen punët e filluara në serinë Gjorçe Petrov, tek seria rrëmbyese në pjesën e poshtme të l. lepenec dhe të fillohet me punët ndërtimore në serinë e rrëmbyeshme l. i Markos.

Mbrojtja e ambientit jetësor


Zhvillim i qytetit me ekonomi të zhvilluar dhe procese të ndryshme të prodhimit është i shoqëruar me krijimin e materieve ndotëse në ambientin e njeriut, prandaj duhet të ndërmerren vazhdimisht masa mbrojtëse. Është e nevojshme këto masa të merren në bazë të të dhënave profesionale, të organeve kompetente të cilat punojnë në qytet. Matjen e pranisë së radioaktivitetit në ajër dhe reshjet, praninë e radioaktivitetit tek kafshët e kryen Enti Republikan për Mbrojtje Shëndetësore dhe Instituti i Veterinarisë.
Kualitetin e ujit të pijshëm e ndjek ERPMSH, përkatësisht enti për mbrojtjen shëndetësore i Qytetit të Shkupit, përderisa gjendjen me ujërat e zeza dhe kontrollin e tyre ne vendet e derdhjes e kryen Ministria për bujqësi, pyje dhe ekonomi të ujit.
Kërcënimin e ajrit me përbërje kimike, dyoksid sulfurik, pluhur dhe hi e ndjek ERHM dhe Enti për MSH i Qytetit të Shkupit. Këto përqendrime janë me karakter të ndryshueshëm dhe varen nga kushtet meteorologjike dhe emisioni i burimeve të kërcënimit. Përveç kësaj Entit për MSH kryen ndjekjen e kontrollit të ndotësve biologjikë të produkteve ushqimore, të kushteve sanitare-higjienike në qytet.
Problemet në lidhje me kërcënimin e truallit për shkak të përdorimit të mjeteve kimike po marrin përmasa shqetësuese. Shfaqja e prishjes së kualitetit të ambientit jetësor është gjithnjë e më prezente në qytet, veçanërisht në pjesët periferike si pasojë e ekspansionit hapësinor të paplanifikuar, të pakontrolluar dhe infrastrukturë komunale jo adekuate. Gjendja kimike sanitare e lumit Vardar në rajonin e Shkupit në tërësi nuk e plotëson kualitetin e duhur. Për këtë bëhen analiza dhe studime të rregullta vjetore.

Struktura organizative e „Qyteti Shkupit”

Subjekti afarist „Qyteti i Shkupit” gjendet në bul. Ilinden p.n., në Parkun e qytetit. Veprimtaria kryesore e Qytetit të Shkupit është kryerja e punëve juridiko-administrative.

Sipas Rregullores për sistematizimin e vendeve të punës në administratën e “Qytetit të Shkupit” përcaktohet numri i përgjithshëm i nëpunësve shtetërorë dhe të punësuarve të tjerë për kryerjen e kompetencave të “Qytetit të Shkupit”. Në „Qyteti i Shkupit” deri në maj të vitit 2008 ka 531 të punësuar nga të cilët një është i zgjedhur. Prej tyre 350 janë meshkuj dhe 181 janë femra.
Punët në „Qyteti i Shkupit” kryhen nëpërmjet sektorëve. Të gjithë sektorët gjenden në rrethin e „Qyteti i Shkupit” përveç Njësisë territoriale për mbrojtjen kundër zjarrit e cila gjendet në lagjen Autokomanda në rr. Romanija p.n., si qendra kryesore operative dhe nënqendrat zjarrfikëse në lagjet Gjorçe Petrov, Draçevo, Taftalixhe dhe Bit Pazar.


Sektori për financa44 të punësuar
Sektori për punë juridike24 të punësuar
Sektori për zhvillim ekonomik lokal10 të punësuar
Sektori për planifikimin dhe rregullimin e hapësirës36 të punësuar
Sektori për punë komunale16 të punësuar
Sektori për komunikacion10 të punësuar
Sektori për veprimtari publike19 të punësuar
Sektori për mbrojtjen e ambientit jetësor10 të punësuar
Sektori për bashkëpunim ndërkombëtar8 të punësuar
Sektori për IT dhe modernizim6 të punësuar
Sektori për përkrahjen e Kryetarit të Qytetit të Shkupit9 të punësuar
Sektori për punë të përgjithshme81 të punësuar
Sektori Inspektorat i Qytetit të Shkupit22 të punësuar
Nj. territoriale për mbrojtjen kundër zjarrit233 të punësuar
Revizori i brendshëm1 i punësuar




“Qyteti i Shkupit” është i vendosur në një sipërfaqe prej 12744,75 м2.
Punët kryen në hapësirat-baraka që janë objekti druri montuese me bazament betoni dhe në pjesën më të madhe janë përdhese.
Sipërfaqja e barakave në Qytetin e Shkupit::

1. Baraka 1........................... P= 429,80 м2
2. Baraka 2........................... P = 338,80 м2
3. Baraka 3........................... P = 340,50 м2
4. Baraka 4........................... P = 360,80 м2
5. Objekt 5........................... P = 332,16 м2- ndërtim i fortë RCUK
6. Baraka 6........................... P = 319,77 м2
7. Baraka 7........................... P = 296,43 м2
8. Baraka 8........................... P = 268,34 м2
9. Baraka 9........................... P = 216.75 м2
10. Baraka 10........................ P = 318.15 м2
11. Baraka 11........................ P = 596.73 м2
12. Baraka 12......................... P = 251.05 м2
13. Baraka 13......................... P = 564.48 м2
14. Baraka 14......................... P = 498.82 м2
15. Baraka 15......................... P = 564.48 м2
16. Ofiçinë.............................. P = 271.89м2

Sipërfaqja e përgjithshme e objekteve është 5983.35 м2

Hapësirat janë të lidhura në rrjetin elektrik të qytetit dhe në ngrohjen qendrore të qytetit. Ambientet e punës ngrohen me radiatorë.
Në ambientet e punës në pjesën më të madhe kryhen punët administrative, ndërsa një pjesë më e vogël punë ndihmëse.
Për materiale ndërtimi që digjen lehtë konsiderohen të gjitha objektet në rrethin e “Qyteti i Shkupit” për vetë faktin se ato janë ndërtuar me material ndërtimi që digjet lehtë.
Të gjitha objektet janë të lidhura me rrjetin telefonik të qytetit dhe ndërmjet tyre centralin telefonik të brendshëm.
Shërbimi përgjegjës - sigurimi funksionon 24 orë, janë të vendosur në ambientin në portën kryesore në “Qyteti i Shkupit” është e lidhur gjithashtu në rrjetin elektrik dhe telefonik dhe ngrohjen qendrore të qytetit.
Qyteti Shkupit furnizohet me ujë teknologjik dhe higjienik nga ujësjellësi i qytetit.
Dendësia e ndërtimit të objekteve konsiderohet si dendësi e mesme me vetë faktin që objektet janë ndërtuar njëri pas tjetrit, kurse largësinë nga objekti në objekt e përbëjnë korsia për këmbësorë dhe sipërfaqet e vogla të gjelbra.
Përveç këtyre objekteve që gjenden në “Qyteti i Shkupit” në të cilat kryhen punë administrative qyteti posedon: vilën – Vodno dhe vilën – Mavrovë.

Në përputhje me Ligjin për mbrojtje dhe shpëtim (Gazeta zyrtare e RM-së nr. 36/04) neni 34 paragrafi 1 për shkak të mënjanimit të pasojave nga fatkeqësitë natyrore ose epidemitë, epizotitë, epifitomitë dhe fatkeqësi të tjera “Qyteti i Shkupit” përcakton obligimet e ndërmarrjeve publike, institucioneve dhe shërbimeve të cilat i ka themeluar. Kështu nën kompetencat e Qytetit të Shkupit janë këto ndërmarrje publike:

· Parqe dhe gjelbërim
· Parkingu i qytetit
· Ujësjellës dhe kanalizim
· Ndërmarrja e transportit publik
· Higjiena komunale
· Rrugë dhe rrugica Institucione publike nën kompetencat e Qytetit të Shkupit:

· Shtëpia e pionierit - Karposh
· Qendra kulturore rinore
· Shtëpia e kulturës – Koço Racin
· Qendra kulturore informative
· Muzeu i Qytetit të Shkupit
· Biblioteka vëllezërit Miladinov
· Salla universale
· Kopshti zoologjik

Gjithashtu nën kompetencat e Qytetit të Shkupit janë edhe këto shkolla të mesme në qytetin e Shkupit:

1. SHMQSH „Nikolla Karev”
2. SHMQSH „R.Ј. Korçagin”
3. SHMQSH „Josip Broz Tito”
4. SHMQSH „Orce Nikolov”
5. SHMQSH „Koço Racin”
6. SHMQSH „Pançe Arsovski”
7. SHMQSH „Georgi Dimitrov”
8. SHMQSH „V.А. Dren”
9. SHMQSH „ Marija. S. Kyri”
10. SHMQSH „Vlado Tasevski”
11. SHMQSH „Dimitar Vlahov”
12. SHMQSH „Mihajlo Pupin”
13. SHMQSH „Vëllezërit Miladinov”
14. SHMQSH „Z. Cvetkovski”
15. SHMQSH „Arseni Jovkov”
16. SHMQSH „Llazar Tanev”
17. SHMQSH „8 Shtatori”
18. SHMQSH „Cvetan Dimov”
19. SHMQSH „Pançe Karagjozov”
20. SHMQSH „Boro Petrushevski”
21. SHMQSH „Zef Ljush Marku”
Qyteti i Shkupit ka organizim të lartë me hierarki të lartë të autoritetit. Fillon nga Kryetari i Qytetit të Shkupit, piramida vazhdon poshtë me Sekretarin e Qytetit të Shkupit, pastaj vazhdon me drejtuesin e sektorit, ndihmës drejtuesi i sektorit dhe drejtuesi i seksionit i cili përgjigjet para drejtuesit të sektorit dhe të punësuarit e tjerë në seksion të cilët përgjigjen para drejtuesit të seksionit.

Qyteti i Shkupit është organizatë e centralizuar duke pasur parasysh faktin se vetëm drejtuesit në majën e hierarkisë organizative kanë të drejtën të vendosin për politika strategjike.
Drejtuesit e niveleve më të ulëta kanë gjithashtu të drejtën e vendimmarrjes, por në nivel operativ.





Vlerësimi i rreziqeve të mundshme të kërcënimit nga fatkeqësitë natyrore dhe fatkeqësitë e tjera në qytetin e Shkupit

Në jetën e përditshme njeriu ndeshet me një numër të madh fatkeqësish elementare. Ai i vëzhgon dhe analizon me qëllim që të gjejë masa adekuate për mbrojtje nga to. Sot mbrojtja nga fatkeqësitë elementare organizohet në nivelin më të lartë në institucionet shoqërore. Nën termin fatkeqësi elementare nënkuptohen situata të jashtëzakonshme si pasojë e fenomeneve natyrore siç janë tërmetet, përmbytjet, rrëshqitja e terrenit, procese erozive, erëra të fuqishme si dhe lloje të ndryshme të katastrofave teknike. Përveç fatkeqësive elementare natyrore mund të ndodhin edhe pasoja katastrofale ku faktor kryesor është njeriu me aktivitetin e tij, siç janë katastrofat teknike teknologjike, epidemi dhe situata të tjera të jashtëzakonshme.
Vlerësimi i kërcënimit nga fatkeqësitë natyrore në fakt është analiza e llojit, volumit, shkallës dhe mundësisë së shfaqjes së rrezikut për hapësirën e zënë prej tyre. Gjithashtu vlerësimi shërben si bazë për marrjen e masave për mbrojtje dhe shpëtim, përkatësisht zvogëlimin e rrezikut në nivelin më të ulët të mundshëm dhe e gjitha kjo e mundësuar nëpërmjet zhvillimit të shkencës, teknikës dhe teknologjisë që mundësojnë ndjekjen dhe vlerësimin e kërcënimit.
Duke shqyrtuar fatkeqësitë elementare si fenomen natyror, zjarrin dhe përmbytjet i vendosim në kategorinë e fenomeneve që mund të kontrollohen dhe të veprohet në mënyrë preventive në rastin e shfaqjes së tyre, përderisa tërmeti si fatkeqësi elementare është fenomen që shfaqet shpejt dhe në mënyrë të papritur, ku njeriu nuk është në gjendje të parashikojë që më parë dhe të marrë masa për veprim preventiv.
Qyteti Shkupit vlerësimin e rreziqeve në rastin e fatkeqësive natyrore dhe fatkeqësive të tjera e bazon në vlerësimet reale dhe në bazë të eksperiencës nga e kaluara.


Qyteti Shkupit mund të kërcënohet nga:
  1. Kërcënim nga tërmete
  2. Kërcënim nga përmbytje dhe shkatërrime t e digave të larta
  3. Ndikime atmosferike
  4. Kërcënim nga reshje dëbore, ortekë dhe stuhi
  5. Kërcënim nga zjarret
  6. Kërcënim nga mjete luftarake të paeksploduara
  7. Kërcënim nga epidemitë dhe sëmundjet infektive
  8. Kërcënim nga kafshët dhe prodhimet me origjinë shtazore
  9. Kërcënim nga bimët dhe prodhimet me origjinë bimore
  10. Kërcënim nga aksidente me materie të rrezikshme
  11. Ndihma e parë mjekësore
  12. Asanimi i terrenit
  13. Kërcënim nga fatkeqësitë tekniko-teknologjike dhe mbrojtja e ambientit jetësor
  14. Kërcënim nga situata të tjera të jashtëzakonshme
  15. Evakuim
  16. Strehim

Në fatkeqësi natyrore hyjnë edhe ato fatkeqësi natyrore fuqia shkatërruese e të cilave dhe shfaqja e tyre është jashtë ndikimit të njeriut.
Fatkeqësitë natyrore në varësi të intensitetit dhe fuqisë së tyre dhe nga intervali kohor mund të shkaktojnë dëme materiale më të mëdha ose më të vogla dhe viktima në njerëz.

1. Kërcënim nga tërmete

Tërmetet përbëjnë një fenomen natyror i cili shkakton frikë, panik, viktima të mëdha në njerëz dhe dëme materiale. Ky fenomen e ndjek njeriun gjatë gjithë historisë së tij. Për mbrojtje të suksesshme dhe mënjanimin e pasojave njerëzimi merret me analizën e këtij fenomeni. Se çfarë rreziqesh shkakton tërmeti mund të shikohet nga shembujt e shumtë dhe të dhënat si: tërmeti që përfshiu Lisbonën në vitin 1755, në të cilin humbën jetën 50.000 njerëz, tërmeti në ishullin Sahalin në Japoni, në të cilin humbën jetën rreth 150.000 njerëz. Tërmeti në Shkup në vitin 1963 shkatërroi 80% të pasurisë kombëtare të qytetit, humbën jetën mbi 1000 njerëz dhe mbi 10.000 njerëz u lënduan. Për mbrojtje më të mirë dhe mënjanimin e pasojave të shkaktuara është e domosdoshme të përgatiten plane për mbrojtje dhe shpëtim dhe sanimin e pasojave të shkaktuara nga tërmeti. Për këtë qëllim është e domosdoshme të bëhet vlerësimi i kërcënimit nga tërmetet.

Parametra të tërmeteve dhe vlerësimi i tyre

Në karakteristikat gjeometrike-fizike të tërmeteve hyjnë:

Intensiteti i tërmetit

Një tërmet ka një magnitudë dhe numër shumë të madh intensitetesh. Intensiteti matet me shkallë pa madhësi dimensioni dhe në bazë të shkallës së intensitetit. Në botë ekzistojnë më shumë shkallë por, vetëm dy shfrytëzohen si shkallë bazë. Ato janë: shkalla Merkal deri në 12 gradë dhe shkalla Rihter deri në 9 ballë e cila praktikohet në perëndim dhe Japoni. Për nevojat tona zbatohet shkalla Merkal, përkatësisht shkalla МSК- 64.

Ndarja e tërmeteve sipas intensitetit
  1. Tërmet i pandjeshëm-këtë tërmet njerëzit nuk mund ta ndjejnë por e regjistrojnë vetëm instrumentet.
  2. Tërmet që mezi ndjehet-mund të ndjehet vetëm në katet më të larta
  3. Tërmet i lehtë- mund ta ndiejnë vetëm njerëzit që pushojnë në shtëpi dhe jashtë nën kushte shumë të volitshme.
  4. Tërmet i mesëm- e ndjejnë shumë njerëz në shtëpi, sendet lëvizin dhe mund të ndjehet edhe në automobil që nuk është në lëvizje.
  5. Tërmet mjaft i fortë- гe ndjejnë të gjithë njerëzit në shtëpi, zgjohen nëse flenë, kafshët shqetësohen dhe janë të mundshme dëme në ndërtesa.
  6. Tërmet i fortë – e ndjejnë të gjithë njerëzit dhe fillon paniku. Te disa ndërtesa mund të vijë deri në dëmtime të shkallës së parë.
  7. Tërmet i fuqishëm- gjatë këtij tërmeti njerëzit ikin me panik, shumë ndërtesa kanë dëmtime të shkallës së dytë, krijohen dallgë dhe uji turbullohet.
  8. Tërmet i dëmshëm- shkakton dëme të fuqishme dhe të mëdha në ndërtesa, frikë dhe panik dhe vjen deri në rrëshqitjen e tokës.
  9. Tërmet shkatërrues i kufizuar- shkakton dëme në ndërtesa, panik të përgjithshme dhe frikë, shtrembërimin e shinave dhe shembjen e shkëmbinjve.
  10. Tërmet shkatërrues- gjatë këtij tërmeti ka shkatërime masive të ndërtesave, pendave dhe digave, dëmtimin e urave, rrugëve dhe daljen nga shtrati të lumenjve dhe liqeneve.
  11. Tërmet rrënues- shkakton katastrofa të mëdhadhe dëmtime të rënda të objekteve të ndërtimit, urave, hekurudhave, digave duke i bërë të papërdorshme.
  12. Tërmet katastrofal- shkakton ndryshimin e relievitdhe shkatërimin e plotë të gjitha objekteve nën dhe mbi tokë.

Vlerësimi i volumit të dhe shkallës së kërcënimit të nga tërmetet në qytetin e Shkupit- përkatësisht shkalla e dëmtimit nga aspekti i rezistencës mekanike, volumi dhe shkalla e pasojave, mundësitë për shpëtim dhe riparim të objekteve përcaktohet si:
  1. pa pasoja të dukshme
  2. dëmtime të lehta
  3. dëmtime të mesme
  4. dëmtime të rënda
  5. shkatërrime
  6. dëmtime totale
Rreth 90% e tërmeteve bëjnë pjesë në tërmete tektonike, një pjesë e vogël janë vullkanike. Përveç këtyre tërmeteve mund të shfaqen edhe tërmete artificiale që shkaktohen si pasojë e veprimit teknik të njeriut dhe eksploziveve. Mund të arrijnë fuqinë e tërmetit natyror, përkatësisht gjatë përcaktimit të fuqisë duhet të merret parasysh sasia e eksplozivit dhe rrezja e largësisë nga epiqendra.

Vlerësimi i kërcënimit të qytetit të Shkupit nga tërmetet

Vlerësimi i kërcënimit dhe shkallës së dëmtimit të tërmeteve në qytetin e Shkupit kryhet në bazë të analizave dhe ngjarjeve të mëparshme.
Tërmetet janë dukuri natyrore që nuk mund të parashikohen dhe shfaqja eventuale e tyre shkakton frikë dhe panik të madhe ndërmjet njerëzve.
Territori i qytetit të Shkupit karakterizohet nga manifestimi i shpeshtë i proceseve destruktive, neotektonike dhe bashkëkohore, të cilat përveç të tjerave rezultojnë me shfaqjen e aktivitetit sizmik intensiv në shumë rajone. Lëvizja e blloqeve nuk bëhet në mënyrë të njëjtë. Rajone të veçanta përfshihen nga intensitet i ndryshëm, që në relievin bashkëkohor reflektohet me ekzistencën e tërësive të ndryshme ndërmjet tyre.
Rajoni sizmik i Shkupit përbën shembull të vatrës e cila është e lidhur me manifestimin e proceseve bashkëkohore tektonike në suazat e luginës së Shkupit dhe të pjesëve anësore kontaktuese.
Rajoni i Shkupit bën pjesë në burimet sizmogjene të shkallës së parë ku kanë ndodhur tërmetet me M = 6.1-7.8 përkatësisht priten tërmete maksimale me magnitudë М= 6.5-8.0.
Tërmeti katastrofal i 26. 07. 1963 është rigoroz në veçanti për sa i përket rrezikut ekstrem sizmik.
Pasoja të tilla katastrofale nga tërmeti i Shkupit, janë rezultat i mungesës së zbatimit të rezultateve nga analizat sizmike dhe masave preventive për mbrojtje nga tërmetet katastrofale dhe zbatimit jo të drejtë të dispozitave teknike në ndërtim.
Dëmtime më masive priten në fondin e objekteve të ndërtuara para tërmetit katastrofal, që janë projektuar dhe ndërtuar pa zbatimin e çfarëdo lloj masash për mbrojtje sizmike.

Për shkak të marrjes të një vlerësimi real, veçanërisht për territore të mëdha urbane ku ekziston variacion i madh i shtresave të tokës dhe topografisë, i cili mund të kushtëzojë deviacion të dukshëm vlerave të përcaktuara të hazardit sizmik, është e domosdoshme të kryhen analiza plotësuese për të definuar ndikimin e truallit lokal dhe topografisë mbi shkallën e modifikimit të vlerave të përcaktuara mesatare.

Masat për mbrojtje dhe shpëtim zbatohen në mënyrë të detyrueshme:
Me qëllim zvogëlimin e pasojave, vëmendje të veçantë duhet t’i kushtohet masave preventive për mbrojtje dhe shpëtim nga rrënojat, me përfshirjen e të gjitha organizatave kompetente dhe institucioneve në Republikë dhe me ndërtimin me plan do të rritet siguria e objekteve të ndërtimit.


2. Kërcënimet nga përmbytjet dhe shkatërrimi i digave të larta

Me termin përmbytje nënkuptohet përmbytja graduale e terrenit me daljen e ujërave nga rrjedhat natyrore si shkak i akumulimeve të larta, depërtimi apo shkatërrimi i pendave, si përmbytjen e terrenit nga shkaku i situatave jonormale hidrologjike, sasive të mëdha të reshjeve të shiut duke shkaktuar mbushjen e lumenjve dhe liqeneve. Ujërat përmbysëse mund t’i mbulojnë sipërfaqet e përmbytura për disa orë, siç është rasti me ujërat e ardhura ose të mbahet disa javë, siç është rasti me shirat në periudhën e pranverës dhe të vjeshtës. Arsyet për përmbytjet mund të ndahen në:


- përmbytje që ndodhin për shkak të shirave të fuqishëm
- përmbytje që ndodhin për shkak të rritjes së akullit në derdhje
- përmbytje që ndodhin për shkak të rrëshqitjes së tokës apo dridhjeve
- përmbytje që ndodhin për të shkatërrimit të digave të dhe veprimeve luftarake
- përmbytje që ndodhin për shkak ndryshimeve në derdhjet e lumenjve si pasojë e urbanizimit Përderisa shumica e përmbytjeve ndodhin për një shkak, përmbytjet më të mëdha shfaqen si rezultat i veprimit të përbashkët të dy ose më shumë faktorëve siç është shiu i fortë në kombinim me vërshimin e ujërave në pranverë nga bora e shkrirë. Shumë shpesh ndodh që sasia e ujit nga reshjet e intensive të kalojë kapacitetin e sistemit shpërndarës duke krijuar ndalesë në sistem dhe përmbytjen e podrumeve dhe rrugëve.

Gjatë vlerësimit të kërcënimit nga përmbytjet në një vend të caktuar përfshihen këto parametra:

Shfaqja e përmbytjes në një vend të caktuar shkakton një numër të madh rreziqesh që i kërcënojnë njerëzit, dhe të mirat materiale dhe kulturore. Këto rreziqe janë të shumta dhe të shumëllojshme nëse përmbytja vjen papritur dhe përfshin territorin e qytetit.

Të dhëna të përgjithshme për lumenjtë në luginën e Shkupit

Lumi kryesor në luginën e Shkupit është lumi i Vardarit, i cili i përket basenit të Egjeut dhe hyn në grupin e lumenjve të gjatë me (301 km) me gjerësi të mesme, me shpejtësi të madhe dhe regjim të paqëndrueshëm lumor.
Nëpër luginën e Shkupit lumi i Vardarit kalon në gjatësi prej 55 км ku gjerësia luhatet nga 40-80 м, ndërsa thellësia nga 1,2-2,5 м. Me shpejtësinë e mesme të ujit prej 2 м/с gjatë maksimumit të ujit deri në 3,5 м/s. Në këtë pjesë është bërë rregullim i pjesshëm i shtratit me ndërtimin e pendave në gjatësi prej rreth 30 км nga të cilat 10 në anën e kundërt të rrymës dhe 20 км përgjatë rrjedhjes nga Shkupi ku kalimet janë koncentruar në Shkup dhe në hapësirën deri në f. Saraj ka gjithsej 15 ura. Lumi i Vardarit ka gjithsej 37 degëzime nga të cilat 15 nga ana e majtë dhe 22 nga ana e djathtë.
Sipas karakteristikave të basenit dhe sasisë së ujërave në rrjedhën e lumit Vardar nëpër luginën e Shkupit dallojmë këto pjesë:


Sipas bazës së dhënë të ekonomisë së ujit të rajonit të Shkupit, karakteristika ujore të lumenjve janë paraqitur në këtë tabelë:



Lumi
Profili
Baseni
км2
Dend. rrjetit
км/км2
Gjatësia
/км/
Lart. e mes. mbi niv. e detit
Rënie e mesme
%
1
2
3
4
5
6
7
Vardar
Para Treskës
1586
0.24
95.5
1081
25
Treska
Gryka
2068
0.20
138
1010
24
Lepenec
Gryka
770
0.39
74
955
20
Vardar
Pas lepenecit
4439
0.24
101
1024
24
Vardar
Ura hek.
4625
0.23
107
1010
23
Lumi i Markos
Gryka
352
0.25
29
962
23
Lumi i Kadinos
Gryka
182
0.33
33.3
1099
27


Duke analizuar të dhënat e mësipërme, mund të arrihet në konkluzionin se Qyteti i Shkupit është në një gjendje shumë të pavolitshme në lidhje me rrezikun e shfaqjes së përmbytjeve, pikërisht:

Lumenjtë e Vardarit, Treskës dhe Lepenecit para hyrjes në luginën e Shkupit kalojnë nëpër gryka, ku kanë rënie të gjata dhe nuk ndodh derdhja e ujërave të mëdha, kurse ato me energji të madhe dhe me sjellje transportuese të mëdha hyjnë në luginë.
Gjatësitë relativisht të shkurtra të derdhjeve të sipërme, si dhe rënia e madhe shkaktojnë sjelljen e shpejtë ujit, dhe rrezikun nga përputhja kohore e dallgëve të veçanta me ujërat e mëdha.

Vlerësimi i kërcënimit nga përmbytjet në territorin e Qytetit të Shkupit .

Për shfaqjen e përmbytjeve të përmasave të mëdha në Shkup ka shënime historike. Nga viti 1923 kur është mbajtur evidencë për vëzhgimet hidrologjike të degëzimeve të lumit vardar janë shënuar 4 përmbytje:

Nga përmbytjet e shkaktuara mund të shikohet se ndikim shumë të madh kanë reshjet e shiut. Reshjet mesatare vjetore në territorin e Shkupit janë 520,2 мм. Megjithatë përmbytjet katastrofale janë rezultat i shirave të rrëmbyeshëm në të gjithë basenin e lumit Vardar, kur sasia e reshjeve ka qenë 80-100 мм për 24 orë.
Në bazë të informacioneve hidrologjike nga stacionet ujëmatëse mund të jepet prognoza kohore për reshjet e mëdha që priten dhe atë:

Kalimi i ujërave të mëdha në pjesën e shtratin e lumit Vardar kushtëzohet nga fuqia e shkarkimit të shtratit si për pjesën e që është rregulluar ashtu edhe për pjesën e parregulluar.

Fuqia e shkarkimit në pjesën e shtratit të rregulluar të l. Vardar në pjesën e qytetit mund të jepet me këtë pasqyrë:

Duke krahasuar rrjedhjet e shtratit të lumit Vardar konstatohet zvogëlim i fuqisë së shkarkimit për 10-16%.
Arsyeja për një gjendje të tillë me përmbytjen e vitit 1979 është se urat Goce Delçev dhe Ura e Gurit kanë lartësinë e duhur mbi shkallën e parashikuar përderisa në urën e këmbësorëve tek Kalaja uji do të kalojë mbi urë, ndërsa te urat e mbetura do të afrohet në skajet e poshtme të konstruksionit.

Diga dhe akumulime

Digat me objektet shoqëruese mundësojnë shfrytëzimin për shumë qëllime të resurseve ujore. Uji akumuluar shfrytëzohet për plotësimin e nevojave të ekonomisë së ujit, popullatës dhe industrisë, për ujitje, prodhim të energjisë elektrike, mbrojtje nga përmbytjet, sigurimi i minimumit biologjik, sport, rekreim dhe turizëm.
Ndërtimi i digave të para daton në vitin 1938 kur është ndërtuar diga Matka në Lumin Treska, në afërsi të qytetit të Shkupit.


Diga e Matkës

Diga e Matkës është 14 km larg nga territori i qytetit në dalje të l. Treska nga kanioni dhe qëllimi i saj është prodhimi i energjisë elektrike.
Konstruksioni përbëhet nga: pjesa e betonuar është bërë nga 10 shtresa me lartësi prej 3m, trashësia e saj fillon me 1,60 m tek brezi më i ulët dhe përfundon me 1,00 në brezin më të lartë.
E gjithë diga përbën mur të betonuar të lakuar. Për kryerjen e pjesës harkore të digës, duke pasur parasysh kohën kur ajo duhej të ngrihej dhe kërkesat e tjera, statike, konstruktive duhej të vendoseshin më shumë kushte: e para, pjesa e harkuar e digës me vëllim prej rreth 2500 metër kub beton dhe 150 tonë armaturë të kryhen për tre muaj që të shmanget periudha e keqe e kohës, kur ka mundësi që Treska të vijë më shumë.
Lartësia e digës është 29.5 m kurse gjatësia 65.87m. Sipërfaqja e basenit të akumulimit është 1800 км2 ndërsa gjatësia e akumulimit është 5900 м. me gjerësi të mesme prej 40 м. Volumi i digës është 2.600.000 м3. Fuqia e instaluar e CHE „Матка„ është 4.16 МW me prodhim vjetor të mesëm prej 23.350.000 kwh. Numri i turbinave është 3 dhe rrjedhja e instaluar është 18.75 м3/сек.
Gjatë rrënimit eventual të digës shpejtësia mesatare e ballit të dallgës nëpër Shkup do të jetë 33.4 к/h, që do të thotë se në një largësi prej 3m dallga do të arrijë për 550 секунди, kurse lartësia e tij do të jetë 6 м.
Në pjesën e digës deri në Shkup nën goditjen direkte të dallgës do të jenë fshatra: Matka e poshtme, Shisheva, Glumova, Çiçino dhe Saraj përgjatë lumit Treska dhe Ljubin dhe Kondovë nëpër lumin Vardar. Në këtë pjesë dallga përmbysëse do të përparojë me ballë shumë të pjerrët.
Pasojat që mund të ketë rajoni i komunës Gazi Baba do të jenë: përmbytja e rreth 5600 ha, kërcënimi i jetës së 35000 banorëve dhe rreth 10000 apartamenteve dhe shtëpive. Do të përmbyten lagje të caktuara dhe fshatra si: Triangla, Maxhari, Trubarevo, Jurumleri, Fusha e Shkupit, Kolonia, Mralino, Ognjananci dhe vende të tjera të banuara. Do të përfshihet edhe një pjesë e zonës industriale përfshirë këtu ish fabrikën gazela, pjesën më të madhe të MZT, Tekometal-Vardar dhe objekte të tjera rreth tyre. Të përmbytura dhe jashtë përdorimit do të jenë rreth 7км rrugës hekurudhore Shkup-Kumanovë dhe rreth 20 km rrugë.
Për të zvogëluar pasojat e dallgës përmbysëse gjatë shkatërrimit të pjesshëm apo të plotë të digës matka është e nevojshme të ndërmerren masa preventive:
  1. Të sigurohet alarmimi preventiv i popullatës për evakuimin nga zona e shënuar e përmbytur. Për këtë qëllim duhet të ndërtohet sistemi për vëzhgimin e digës dhe largimin e popullatës nga rajoni i kërcënuar nga përmbytja gjatë shkatërrimit eventual të digës Matka.
  2. Sistemin për vëzhgim dhe lajmërim e përbëjnë vendet vëzhguese (njerëz dhe kamera), nënqendra në H.E Matka, Qendra e qytetit për alarmim e Qytetit të Shkupit dhe stacionet alarmuese, rrjeti telekomunikacionit dhe shenja për nivelin maksimal të dallgës përmbysëse.
  3. Zvogëlimi i nivelit të ujit në liqenin Matka me të të cilën do të zvogëlohet akumulimi dhe me të dhe rreziku nga madhësia e dallgës përmbysëse.
  4. Zvogëlimi i ujërave në l. Treska deri te diga „Матка” me rregullimin e lëshimit në digën e “Kozjak”.

Diga e Kozjakut

Me ndërtimin e digës së Kozjakut hapen mundësi të reja për burime të reja më të mëdha të energjisë elektrike. Qëllim i këtij akumulimi i është i ngjashëm me atë të akumulimit Matka, prodhim i energjisë elektrike si dhe funksion mbrojtës.
Tip i digës është gurë-pendë me bazë gline. lartësia e digës është 126.10 м, ndërsa gjatësia e kurorës është 305 м. Volumi i digës është 3.440.588 м3, ndërsa volumi i akumulimit është 550.000.000 м3 dhe rrjedhja e instaluar është 100 м3/sек.
Fuqia e instaluar e HE është 80MW me prodhim vjetor mestar të energjisë elektrike prej 156.0 х 103 kwh.
Nëpërmjet digës në kushte të jashtëzakonshme ka mundësi të evakuohet rrjedhje mbi 1900 м.к/сек. Me kapacitetet e përcaktuara të organeve të evakuimit të digës, objekti ka siguri të madhe, në krahasim me ujërat e mëdha të reale hidrologjike të përcaktuara. Funksioni mbrojtës i akumulimit është në rregullimin e brendshëm të rrjedhjes në varësi nga gjendja hidrologjike e territorit të kërcënuar.
Me ndërtimin e digës “Kozjak” krijohet rreziku i dallgëve përmbysëse gjatë rrjedhjes së ujit nga akumulimi duke kërcënuar popullatën në territorin e digës.
Për të zvogëluar pasojat nga dallgët përmbysëse gjatë shkatërrimit të pjesshëm apo të plotë të digës “Kozjak” është e nevojshme të marren këto masa:
  1. Nëpërmjet sistemit për vëzhgim dhe lajmërim të sigurohet lajmërimi në kohë i popullatës të territorit të potencial të kërcënuar.
  2. Vëzhgimi teknik i digës do të kryhet sipas elaboratit. Vëzhgimin direkt dhe kontrollin e kryen shërbimi profesional i digës dhe personat përgjegjës, përderisa ajo indirekte do të kryhet me ndihmën e aparaturave të instaluara në digë.
  3. Procedurë sipas planit operativ për lajmërim dhe alarmim
  4. Zvogëlimi i nivelit të ujit të akumulimit dhe me të edhe i rrezikut nga madhësia e dallgës përmbysëse.
  5. Zvogëlimi i ujërave të l. Treska deri te diga Matka me rregullimin e zbritjes së digës.

Ujërat e mëdha të lumit Vardar

Ujërat e mëdha të që mund të shfaqen në l. Vardar (pa akumulimin Kozjak) janë vlerësuar me këto parametra:

А) Pjesa e Rashçes – deri në derdhjen e Treskës

Mundësia e shfaqjes - 10 vjet. uji madh: Q= 250м /seк
Mundësia e shfaqjes - 30 vjet. uji madh: Q = 400м3/sек
Mundësia e shfaqjes -100 vjet. uji madh: Q = 600м3/sек

Б) Pjesa nga derdhja e Treskës – deri në futjen në Лепенец

Mundësia e shfaqjes - 10 vjet. uji madh : Q = 600м3/sек
Mundësia e shfaqjes – 30 vjet. uji madh: Q = 800м3/sек
Mundësia e shfaqjes – 100 vjet. uji madh: Q =1100 м3/sек
В) Pjesa e futjes në Lepenec- deri në f. Zelenikovo

Mundësia e shfaqjes – 10 vjet. uji i madh : Q = 652 м3/sек
Mundësia e shfaqjes – 25-30 vjet. uji madh: Q = 810 м3/sек
Mundësia e shfaqjes – 100 vjet. uji madh: Q = 1200 м3/sек
Gjatë ardhjes së ujërave të mëdha dhe me ndërtimet e deri tanishme të objekteve mbrojtëse mund të përmbyten rreth 8730 ha me Q = 1200 м3/сек. Në këtë sipërfaqe zakonisht gjenden toka bujqësore dhe një pjesë e lagjeve të qytetit, si dhe fshatra në pjesën e rrafshët.
Me përmbytjet mund të përfshihen lagjet: Gj. Petro 1, Krom, Qendra e qytetit, Dolno Lisiçe, Maxhari, Hipodrom, zona industriale Gazi Baba, f. Ognjanci, f. Rzhaniçino dhe një pjesë e madhe e fushës së Shkupit.
Përveç rrezikut nga përmbytjet e ujërave të mëdha të l. Vardar, treska, Lepenec dhe l. i Markos gjithashtu edhe reshjet e rrëmbyeshme mund të shkaktojnë përmbytje dhe dëme në dhe sipërfaqeve në zonën e tyre të veprimit. Në rajonin e Shkupit janë regjistruar 134 rrjedha të rrëmbyeshme të cilat grupohen në 7 seri të rrëmbyeshme (Vodnjanska, l. i Markos, Zelenikovska, Gj. Petrov, rrjedha e poshtme e l. Lepenec, mali i Zi i Shkupit dhe rrjedha e poshtme e l. Pçinja). Në disa prej këtyre rrjedhave të rrëmbyeshme, veçanërisht të atyre që sulmojnë territorin e qytetit, është bërë rregullimi i tyre, ndërsa në numrin më të madh të rrjedhave të rrëmbyeshme është e nevojshme të bëhet rregullimin i tyre. Për shkak të mbrojtjes më të madhe të Fushës së Shkupit nga ujërat e jashtme është e nevojshme të bëhet rikonstruksioni i kanalit ndarës. Kanali i tanishëm mbron nga shfaqja e ujërave 10 vjeçare, sepse në fushën që i mbron tani janë ndërtuar shumë lagje, objekte industriale dhe objekte të tjera.

Vendet e mundshme të rrjedhjes së ujërave të mëdha dhe mundësitë për zgjidhje të përhershme
Pika kritike

Në bazë të përllogaritjeve hidrologjike të fuqisë së shkarkimit të shtrati të lumit dhe në bazë të përvojës nga përmbytjet e fundit, janë përcaktuar pikat kritike (pika të zeza) ku mund të vijë deri në vërshimin e ujërave të mëdha.
Sipas tyre pika kritike janë:

Për shkak të fuqisë së vogël shkarkuese shfaqet rrjedhje e ngadalshme dhe niveli i ujit ngrihet, kështu që ekziston rrezik i madh që nga depërtimi në pendën mbrojtëse të majtë. Gjatë përmbytjes së vitin 1979 në këtë profil rrjedhja ishte 60м3/sек, që është shumë më e vogël nga ujërat që kanë vërshuar në l. Vardar, që do të thotë se diferenca e ujit që rrjedh dhe akumulohet në Fushën e Shkupit.

Shfaqje negative të shtratit të lumit

Procesi deformimit të shtrati të lumit i shkaktuar nga mbingarkesat atmosferike të ndryshueshme të rrjedhës së ujit vazhdon pa ndërprerje, në varësi të radhitjes momentale të shpejtësive dhe rezistencës së shtresës kufitare të kontureve lumore. Si dobësi kryesore peirudhën e kaluar janë:
Deformimet e shtratit të lumit do të zvogëlohen nëse me masa intervenuese veprohet për shpërndarjen e njëtrajtshme të rrjedhjes dhe shpejtësisë së profilit të papenguar të shtratit dhe nëse arrihet thellësi e njëtrajtshme nëpër të gjithë gjerësinë e shtratit.
Në lidhje me të gjitha këto mure ndarëse duhet të analizohet:

Për këtë tip të murit ndarës duhet të theksohet se ata janë konstruksione shumë të thjeshta, funksionale dhe të lira. Në bazë të konstruksioneve të tilla të ndërtuar në Austri, Çeki dhe Slloveni në lumenj të rrëmbyeshëm, është konstatuar se lymi dhe mjetet e tjera lundruese nuk shkaktojnë dëme. Pragjet e forta dhe digat prej thasësh që do të ndërtohen në shtratin minor do të kenë ndikim në rrjedhjen lokale të ujit në shtratin e lumit. Që këtu përdorimi i tyre do të ketë një efekt të caktuar mbi procesin e ndryshimeve të vazhdueshme që ndodhin në shtratin e lumit. Për këtë arsye është e domosdoshme nëpërmjet analizave të propozohet zgjidhje optimale teknike dhe të mos bëhen eksperimente të shtrenjta në kushte natyrale.

Për shkak të përmbytjeve të shpeshta në Shkup dhe luginën e Shkupit, janë ndërtuar shume objekte, kurse pas përmbytjes së vitit 1962 është bërë rregullimi i planifikuar i shtrati të lumit Vardar në afërsi të derdhjes të l. të Markos, si pjesë e veçantë, ndërsa deri tani është rregulluar plotësisht shtrati nga ura në Bul. Serbia deri në Vllae dhe është ndërtuar penda në bregun e majtë të l. Vardar deri në urën e Sarajit.
Gabaritet e profileve të miratuara të shtratit të rregulluar janë kryer në ujë të madh 300 vjeçar, i cili lëviz në kufijtë nga 740-1159 м3/sек. Burimi i gabaritit në shtratin minor është bërë për të siguruar përcjelljen e ujërave të mëdha mesatarisht në dy deri tre vite. Mundësia e përmbytjes kushtëzohet nga ndërtimi i akumulimit “Kozjak” sepse në të është parashikuar hapësirë retensionuese me përmasa 100 х 106 м3.
Në rrjedhën l. vardar janë kryer gjithashtu punë për mbrojtjen nga përmbytjet. Shtari i l. Treska është rregulluar në gjatësi prej 1150 metra në afërsi të liqenit rekreues, l. Lepenec është rregulluar 1,5 km mbi grykat dhe l. Serava është rregulluar plotësisht. Për mbrojtjen e fushës së Shkupit është ndërtuar një kanal ndarës në gjatësi pre, 24 km, me territor rrjedhës prej 25.000 hа.

Aktivitete dhe masa preventive dhe operative për zbatimin e mbrojtjes dhe shpëtimit nga përmbytjet

Gjithsesi se mbrojta bazë nga fatkeqësitë hidrologjike është në vendosjen e kontrollit të regjimit të ujërave dhe kualitetit të tyre, dhe krijimi i kushteve për drejtimin me efikasitet të ujërave.
Kontrolli mbi regjimin dhe kualitetin e ujit bën pjesë në masat preventive me anë të të cilit bëhet ndjekja e shfaqjeve hidrologjike dhe zhvillimi i tyre, përcaktimi regjimit dhe kualitetit të ujit dhe në veçanti shfaqja e fatkeqësive natyrale.
Për këtë qëllim është e domosdoshme të vendoset monitoring hidrologjik bashkëkohor nëpërmjet të cilit do të merren shpejt informata për gjendjen hidrometeorologjike në rajone të caktuara duke mundësuar përgatitjen precize të prognozave për fatkeqësitë e mundshme hidrologjike. Në funksion të zbatimit të masave preventive dhe aktiviteteve, subjektet e ngarkuara marrin këto masa dhe aktivitete:

Menaxhimi me sipërfaqet ujore në dispozicion bën pjesë në masat (operative) që ndikojnë drejtpërsëdrejti mbi regjimin e resurseve ujore si nga aspekti i mbrojtjes nga fatkeqësitë hidrologjike edhe në lidhje me rishpërndarjen e sasive ujore dhe shfrytëzimin racional të tyre. Menaxhimi me ujërat duhet të kryhet në përputhje me rekomandimet dhe të dhënat e marra nga sistemi i monitoringut global hidrometeorologjik por edhe nga monitoringu detajues të vendosur në territoret ku janë ndërtuar objektet hidroteknike të objekteve. Përveç ndërtimit të objekteve hidroteknike gjatë mbrojtjes nga ujërat e mëdha dhe pyllëzimin e territoreve të rrjedhjes.
Subjektet e ngarkuara për mbrojtje dhe shpëtim nga përmbytjet në suazat e funksioneve operative zbatojnë aktivitete në rast rreziku të drejtpërdrejtë, gjatë kohës së ekzistimit të rrezikut dhe për mënjanimin e pasojave të shkaktuara nga përmbytjet.
Në rast rreziku të drejtpërdrejtë nga përmbytjet merren këto aktivitete dhe masa :

Gjatë kohës së rrezikut nga përmbytjet, subjektet e ngarkuara për zbatimin e mbrojtjes dhe shpëtimit nga përmbytjet ndërmarrin këto masa dhe aktivitete:

Subjektet e ngarkuara kryejnë sigurimin e popullatës në territoret e kërcënuara me kushte themelore për jetesë dhe marrin pjesë në sanimin e pasojave të shkaktuara nga përmbytjet.
Personeli drejtues në subjektet e ngarkuara dhe personali komandues të forcave për mbrojtje dhe shpëtim në bazë të evidencës së mbajtur për zbatimin e aktiviteteve për mbrojtje dhe shpëtim nga përmbytjet më së voni katër orë pas përfundimit të aktiviteteve, analizojnë pjesëmarrjen e tyre në zbatimin e mbrojtjes dhe shpëtimit nga përmbytjet.
Personeli drejtues në objekte e ngarkuara evidencën e mbajtur për përdorimin e shërbimeve për mbrojtje dhe shpëtim në rast rreziku të drejtpërdrejtë gjatë kohës së vazhdimit të rrezikut dhe mënjanimit të pasojave dhe raportit për punën e kryer, e dorëzon deri te Drejtoria për mbrojtje dhe shpëtim në afat prej dy ditësh pas përfundimit të aktiviteteve. Raporti që dorëzohet në Drejtorinë për mbrojtje dhe shpëtim përmban këto të dhëna dhe informata:
Qyteti Shkupit është hapësirë me përqendrimin më të madh të popullsisë dhe mjeteve materiale në Republikën e Maqedonisë dhe nga ana tjetër është hapësirë me shkallë të lartë rreziku nga fatkeqësitë natyrore. Duke pasur parasysh pozitën gjeografike të qytetit të Shkupit dhe karakteristikat natyrore të derdhjes së lumit dhe rrjetin lumor, qyteti dhe rrethina t e tij janë gjithmonë nën rrezikun e vazhdueshëm nga përmbytjet. Në rajonin e Shkupit janë marrë masa për mbrojtje të vazhdueshme nga ujërat e mëdha, megjithatë sistemi për mbrojtjen nga ujërat e mëdha nuk është ndërtuar plotësisht, kështu që në vende të caktuara e bëjnë jo shumë efikas. Për këtë shkak del nevoja e përgatitjes paraprake të planit për intervenim gjatë shfaqjes së ujërave të mëdha, me qëllim që të pengohen ose të zvogëlohen dëmet e shkaktuara nga përmbytjet. Gjatë përgatitjes së planeve është e nevojshme të kihet një numër i mjaftueshëm informatash për ujërat e mëdha, për pikat e dobëta të sistemit për mbrojtjen nga përmbytjet si dhe të dhëna për fuqinë transportuese të rrjetit lumor. Gjatë vlerësimit të kërcënimit nga përmbytjet në Shkup dhe rajonin e Shkupit mund të shikohet se mbrojtja me masa preventive është shfrytëzuar plotësisht, që do të thotë se gjatë shfaqjes së ujërave të mëdha masat operative do të shfrytëzohen në mënyrë maksimale. Cilat masa operative do të shfrytëzohen varet nga përmbytja, specifika e saj, hapësira e zënë, përgatitja materiale dhe shkalla e organizimit. Rregullimi i shtratit të lumenjve ka rëndësi të madhe për mbrojtjen nga përmbytjet. Veçanërisht të rëndësishme janë aktivitetet për trajnim dhe aftësimin e popullsisë çpër mbrojtje nga fatkeqësi të tilla.
Shkatërrimi i njërës prej digave ”Matka” ose “Kozjak” përbën rrezikun potencial më të madh nga përmbytjet në luginën e Shkupit. Prandaj gjatë fazës së planifikimit të dhe ndërtimit të akumulimit, i është kushtuar vëmendje e veçantë sigurisë së tyre, duke përfshirë edhe mbikëqyrjen e vazhdueshme të këtyre objekteve. Është e rëndësishme të theksohet se e domosdoshme për mirëmbajtjen dhe funksionimin e sistemeve për mbikëqyrje dhe lajmërim, informim publik për gjendjen e shkaktuar që do të shfrytëzohen për edukimin dhe përgatitjen e popullsisë në rast përmbytjeje.

Ndikime meteorologjike në luginën e Shkupit

Temperatura e ajrit

Për shkak të ngrohjes jo të njëjtë dhe freskimit të tokës dhe në ujërat e Adriatikut, Egjeut dhe Jonit dhe ndikimit të faktorëve të tjerë klimaterikë dhe elementë, temperaturat në luginën e Shkupit janë shumë të ndryshme.
Në periudha të ndryshme kohore temperatura ndryshon në kufij të vegjël. Për 30 vitet e fundit mesatarisht viti më i ftohtë ishte viti 1976 me temperaturë prej 11° С më të nxehtë kanë qenë vitet 1951 dhe 1952 me temperaturë mesatare vjetore prej 13,6°С.
Kur analizohen temperaturat ekstreme atëherë për temperaturë maksimale më të lartë për atë periudhë përdoret termi-maksimum absolut dhe për temperaturën maksimale më të ulët termi-minimumi absolut.
Vlerat absolute më të larta janë në muajt qershor-gusht ndërsa minimumi absolut në janar. Temperatura maksimale e matur në qytetin e Shkupit është 41,2°С, ndërsa temperatura më e ulët absolute e matur është – 23,9°С.
Temperaturat mesatare vjetore të ajrit nga stacioni meteorologjik Zajçev Rid për periudhën 2000-2004 год. është 13,1°С.
Në periudhën e dimrit inversioni i temperaturës është prezent në luginën e Shkupit ku edhe smogu ka ndikim shumë të madh mbi të.
Temperaturat në Shkup ndryshojnë në kufij shumë të gjerë nga -23,9°С deri në 41,2°С.
Me zgjerimin e ngrohjes globale në botë është i mundshëm ndryshim më i madh i temperaturës në periudhën e ardhshme. Shfaqja e këtyre kushteve ekstreme qofshin këto temperatura të larta apo të ulëta çojnë në çrregullim shumë të madh të jetës në përgjithësi dhe përbën rrezik për jetën e njeriut. Gjatë këtyre situatave kohore është e domosdoshme të ndërmerren masa të jashtëzakonshme mbrojtëse me qëllim mbrojtjen e njerëzve, kafshëve dhe kulturave bujqësore.

Lagështia relative

Lagështia relative e ajrit është gjithashtu një element i rëndësishëm meteorologjik që ka rëndësi të madhe për jetën e njerëzve në këtë hapësirë. Gjatë kohës së nxehtë dhe të thatë lagështia relative e ajrit është e ulët, prandaj ka ndikim negativ mbi jetën dhe shëndetin e njerëzve veçanërisht të atyre që kanë probleme me organe t e frymëmarrjes.
Lagështia mesatare relative në luginën e Shkupit për pesë vitet e fundit është 66% dhe zvogëlohet nga dimri në verë. Më e madhe është në dhjetor 83% dhe më e ulëta në korrik 51%.

Era

Era është fenomen i shpeshtë meteorologjik e cila kërcënon njerëzit dhe të mirat materiale dhe shkakton dëme shumë të mëdha. Pasojat e dëmshme janë akoma më të mëdha nëse përveç shpejtësive të mëdha shfaqen edhe bora, breshër, rrufe dhe shira shumë të rrëmbyeshëm.
Fuqia (intensiteti) i erës përbën fuqi të cilën ai e shpreh me shpejtësi në (м/s) dhe presion në sipërfaqe vertikale në кg/м2.
Fuqia e erës matet me shkalën e Boforit. Ndotja e atmosferës në territorin e qytetit në masë të madhe varet nga drejtimi dhe nga shpejtësia e erës , të cilat varen nga kushtet lokale.
Shpejtësitë maksimale në luginën e Shkupit luhaten nga 12-26 м/s nga 43-94км/h
Në luginën e Shkupit fryn erë-e Vardarit nga vjeshta në pranverë. Ajo është e thatë, e ftohtë dhe arrin shpejtësi deri në 31 м/s përkatësisht 85км/h. Ndonjëherë në këtë hapësirë fryn edhe erë – Jugu që fryn nëpër luginën e Shkupit në drejtim të kundërt Jug-Veri. Ajo është erë e lagësht dhe e ngrohtë dhe fryn në pranverë dhe vjeshtë me shpejtësi deri në 62,3 м/s.

Presioni i ajrit

Ajri është materie që e mbush hapësirën e sipërfaqes së tokës deri në pjesët më të larta të atmosferës. për shkak të dendësisë shumë të vogël ai është i tejdukshëm, por ka peshë të caktuar e cila shtyp sipërfaqen e tokës dhe matet me hektopaskal (hpa) ose me milibar (mba). Presioni i ajrit normal është 980 (hpa) ose 1013 mba. Tek ne presioni i ajrit matet me hpa. Sipas kësaj presioni i ajrit përbën peshë të shtyllës ajrore në 1 cm2. nga kufiri i sipërm i atmosferës deri në sipërfaqen e tokës. Presioni i ajrit është gjithashtu një element i rëndësishëm meteorologjik që ka rëndësi për jetën e njerëzve dhe hapësirën.
Presioni i ajrit në luginën e Shkupit luhatet rreth normales dhe është 980 hpa.

Vranësira

Vranësira është mbulimi i qiellit të dukshëm me re dhe shprehet më të dhjetat. Reja është pjesë e atmosferës së lirë e mbushur me pika uji dhe kristale akulli. Ajo është me forma të ndryshime dhe vazhdimisht lëviz. Vranësira është një nga elementet meteorologjikë më të rëndësishëm, me të cilën në varësi të llojit dhe shkallës së vranësirës dhe prezencës së mjegullës përcaktohet shkalla e kushteve meteorologjike. Në lidhje të drejtpërdrejtë me vranësirat janë shumë fenomene si erërat e forta, ngrirjet, shkarkime elektrike, borë, shira etj. Vranësirat mesatare vjetore në hapësirën e luginës së Shkupit të matur nga stacioni meteorologjik në Zajçev Rid është 4,9 të dhjetat.

Reshje

Reshjet janë në lidhje të ngushtë me vranësirat sepse ata janë bartës së reshjeve. Reshjet në të gjitha format kanë ndikim të madh në vegjetacion dhe në ekonomi në përgjithësi. Sipas shumave vjetore të reshjeve lugina e Shkupit bën pjesë në territoret e thata (aride) me reshje vjetore nën 500 мм.
Pjesëmarrje më të madhe në strukturën e reshjeve kanë shirat të cilat shumë herë kanë karakter të rrëmbyeshëm. Ata shfaqen disa herë në vit dhe kaktojnë dëme të mëdha lokale në këtë hapësirë. Shumë shpesh reshjet shoqërohen me breshër gjë me të cilën ky qytet bën pjesë në territoret breshër rënëse në R. e Maqedonisë.
Karakteristikë për këtë hapësirë janë edhe thatësira të gjata që mund të zgjasin deri në 90 ditë e më shumë, por më të shpeshta janë deri në 30 ditë.
Shiu ka ndikim pozitiv mbi dekontaminimin natyror të hapësirës, sepse helmet ose grimcat radioaktive nga atmosfera ngjiten në pikat e ujit dhe bien në sipërfaqen e tokës. Grimcat radioaktive që bien bashkë me borën më lehtë mblidhen dhe largohen, dhe nëse bora ka rënë pas tyre atëherë kryen mbrojtje të mirë nga rrezatimet radioaktive.
Shirat gjithashtu i shpërbëjnë dhe rrallojnë mjetet helmuese kimike me të cilën zvogëlohet veprimi helmues i atmosferës së kontaminuar.


4. Kërcënim nga grumbujt e dëborës, ortekët dhe stuhitë


Në bazë të të dhënave nga periudha e kaluar, vende karakteristike ku më shpesh shfaqen grumbuj dëbore që e vështirësojnë komunikacionin janë:
Masat për mbrojtje dhe shpëtim që duhet të merren në rast të shfaqjes së ortekëve.
Në linjat hekurudhore në territorin e qytetit të Shkupit në bazë të të dhënave të viteve të kaluara, grumbujt e dëborës shfaqen në shumë vende, ndërsa ortekë nuk janë regjistruar.

Vende karakteristike ku shfaqen grumbuj me dëborë janë:
në vendet më të evidentuara ku grumbujt e dëborës janë më të shpeshta janë marrë masa adekuate për mbrojtje dhe shpëtim me vendosjen e digave mbrojtëse të përhershme dhe të lëvizshme ndërsa në pjesë të veçanta janë mbjellur breza me drurë. Përveç masave preventive për mbrojtje, NP Hekurudhat Maqedonase ndërmarrin masa operative për mënjanimin e grumbujve me dëborë, me lokomotiva speciale të pajisura me plugje për pastrim dhe kanë formuar ekipe me detyrë pastrimin e rregullt të grumbujve të dëborës.

Masa për mbrojtjen nga reshjet e mëdha të shiut dhe borës në territorin e qytetit të Shkupit

Për shkak të përballimit të shpejtë dhe efikas me këtë fatkeqësi natyrore elementare qyteti Shkupit koordinon me të gjitha ndërmarrjet publike të cilat në përbërjen e tyre kanë persona profesional të trajnuar për përballimin me këtë fenomen dhe pajisje-automjete të mekanizuara që janë të destinuara për këtë qëllim.
NP Ujësjellës dhe kanalizim përveç punëve të përditshme që i kryen gjithashtu do të angazhohet edhe në kushte të reshjeve më të mëdha të shiut dhe dëborës. Mirëmbajtja e rrjetit të ujësjellësit në kushte dimërore ka prioritet të veçantë sepse me uljen e temperaturave ekziston rrezik i madh nga defekte të shpeshta në rrjetin e ujësjellësit, duke rritur kështu volumin e angazhimit të fuqisë punëtore dhe mekanizimit. Sektori Ujësjelllës do të veprojë nëpërmjet rrjetit të tij ekzistues në rajone dhe punkte. Personat në punkte bashkë me mekanizimin do të angazhohen për pastrimin e borës, pastrim të përforcuar të objekteve të rrjetit ujësjellës: kapele për qafore, puseta kryesore ndarëse, ku janë vendosur ventilat e ajrit, lëshimet, hidrantet etj.
Për kryerjen e punëve do të angazhohen edhe shtatë automjete ngarkuese të mesme (Там dhe Iveko) buldozer, vinça dhe ngarkues.
Në rast të shkrirjes së dëborës dhe vërshimit të lumenjve Vardar dhe Lepenec sektori i ujësjellësit do të mbyllë ventilet kryesor me qëllim që të mos hyjnë ujërat e turbullta në sistemin e furnizimit me ujë të pijshëm në qytetin e Shkupit.
Në sektorin kanalizim angazhimi i punëtorëve do të jetë në drejtim të realizimit të veprimtarisë themelore përcjelljen e ujërave fekale dhe atmosferik.
Mjetet, forcat dhe pajisjet do të angazhohen për realizimin e funksionit kryesor për përcjelljen e pandërprerë të ujërave atmosferik, në radhë të parë nga rrugët kryesore kurse në angazhimin e realizimit do të veprohet nëpërmjet 6 rajoneve (komunave) dhe 17 punkteve.
Në kushte të fatkeqësive natyrore, si reshje të rrëmbyeshme shiu dhe bore, duhet t’i kushtohet vëmendje e veçantë vendeve kritike në qytetin e Shkupit, ku do të angazhohen vazhdimisht njerëz dhe mekanizim, cis. vakumi, cis. me presion dhe mjete dhe vegla të tjera. Vendet kritike në qytetin Shkupit ku mund të vijë deri në përmbytje të rrugëve dhe me të kalimin e vështirësuar dhe funksionimin e komunikacionit janë këto:


Domethënë theks të veçantë do t’i jepet vendeve kritike të lartpërmendura.


5. Kërcënime nga zjarret

Termi zjarr

Me termin zjarr apo flak nënkuptojmë proces kimik me shfaqjen e dritës (flakës) dhe çlirimin e energjisë ngrohëse dhe tymit. Zjarri mund të shfaqet nën këto kushte:

1. nëse ekziston materie që digjet
2. nëse ekziston ajër me oksigjen
3. nëse ekziston energji ngrohëse (burimi i ndezjes) që materiali të ngrohet deri në një temperaturë të caktuar të ndezjes.

Nëse nuk është plotësuar një nga këto kushte nuk mund të vijë deri në shfaqjen e zjarrit ose gjatë shuarjes ndërpritet një nga këto kushte zjarri do të shuhet. Materie djegëse janë ato materie që munden nën kushte normale të ndizen e pastaj të vazhdojnë të digjen më tej. Materiet djegëse gjenden në tre gjendje agregate: të fortë, të lëngët dhe të gaztë. Arsyet për shfaqjen e zjarrit janë të shumta. Në bazë të përvojave të deritanishme do të përshkruhen më të shpeshtat, si dhe ato që janë pasojë e pakujdesisë dhe gabimeve të njeriut.

Energji elektrike (instalim)

Defektet e aparateve elektrike, instalimeve dhe pajisjeve, vendosja dhe shfrytëzimi i tyre i padrejtë, shumë shpesh shkaktojnë zjarre dhe eksplozion. Këtu vend shumë të rëndësishëm zë mbingarkimi i instalimeve elektrike për shkak të numrit më të madh të lidhjeve të energjisë elektrike. Në këto kushte vjen deri në nxehjen e përçuesve dhe shfaqjen e zjarrit. Një numër të madh zjarresh shkakton edhe mbingarkimi i aparateve matëse që çon në shfaqjen e zjarrit në to dhe në pjesën e mbetur të pllakës ndarëse dhe instalimit. Rrezik shumë të madh përbëjnë siguresat e vendosura me trashësi të ndryshme. Për shkak të mbingarkimit të përçuesit nxehen më shumë se duhet dhe shkaktojnë zjarr në izolimin, i cili më tej zgjerohet në mjetet që digjen më lehtë. Lidhjet e shkurtra të shkaktuar nga dëmtimi mekanik i izolimeve ose si pasojë e lagështisë, shkaktojnë shkëndi, qark elektrik dhe nxehjen e përçuesve duke shkaktuar zjarr. Zjarri gjithashtu mund të shkaktohet edhe nga defekte të aparateve elektrike, siç janë transformatorët, prizat etj.

Pirje duhani dhe shkrepëse

Një numër i madh zjarresh tek ne dhe në botë shkaktohen nga personat që pinë duhan për shkak të pakujdesisë dhe sidomos në objekte ku ka materiale që digjen lehtë.
Më shpesh, shkak për zjarrin është fija e shkrepëses ose bishti i cigares së hedhur, sepse ato mund të ndezin materie të ndryshme që digjen lehtë (Gazra, avuj, letra etj).

Shkëndi dhe zjarr i hapur

Çdo shkëndi mundet në një ambient të volitshëm të shkaktoj shfaqjen e zjarrit. Në hapësira shkëndija shkakton saldimi, shpimi, përdorimi i veglave të çelikut, elektriciteti statik etj.

Parregullsi dhe papastërti

Parregullsia dhe papastërtia në ambientet e punës mund të jenë shkaku për shfaqjen dhe zgjerimin e zjarrit. Në mbeturinat shfaqen zjarre që nuk shihen lehtë të cilat me djegie pa flakë më vonë shndërrohen në lëndë djegëse që mundëson edhe zgjerimin e zjarrit.

Fenomene natyrore

Dukuritë natyrore, siç janë dielli dhe rrufeja (shkarkim elektrik goditës) mund të shkaktojnë zjarr dhe eksplozion. Dielli është shkaktari më i shpeshtë për vetë ndezje, veçanërisht në territore ku ka shkarkime elektrike të shpeshta.

Vlerësimi i kërcënimit nga zjarret në qytetin e Shkupit

Vlerësimi i kërcënimit nga zjarret në territorin e qytetit të Shkupit bëhet në bazë të kategorizimit të procesit teknologjik dhe shkallës së rezistencës të objekteve nga zjarret.

Në kategorinë e parë (К1) të kërcënimit nga zjarret sipas procesit teknologjik hyjnë fabrikat në të cilat punohet me materiale që mund të digjen ose të eksplodojnë nën ndikimin e ujit dhe të oksigjenit, lëngje që ndizen lehtë pika e ndezjes të së cilave është nën 23°С dhe gazra dhe avuj kufiri i poshtëm i eksplodimit të të cilëve është nën 10%, p.sh :

Në kategorinë e dytë (К2) të kërcënimit nga zjarret sipas procesit teknologjik hyjnë fabrikat ku punohet me lëngje që digjen lehtë pika e ndezjes e të cilave është ndërmjet 23°С dhe 100°С dhe gazra të djegshëm kufiri poshtëm i eksplodimit të cilave është 10%, në fabrika ku punohet me materie të forta të djegshme, ku zhvillohet pluhur eksploziv p.sh:

Në kategorinë tretë (К3) të kërcënimit të nga zjarri hyjnë fabrika që punojnë me lëngje të djegshme pika e ndezjes të së cilave është ndërmjet 100°С dhe 300°С dhe materiale të forta temperatura e ndezjes të së cilave është deri në 300°С, p.sh:

Në kategorinë e katërt (К4) të kërcënimit nga zjarret hyjnë fabrika dhe objekte në të cilat punohet me lëngje dhe materiale të forta pika e ndezjes të së cilave është mbi 300°С ose materie që përpunohen në gjendje të nxehtë, të zbutur ose të shkrirë, ku çlirohet nxehtësi me hedhje shkëndish dhe flakësh, p.sh:

Në kategorinë e pestë (К5) të kërcënimit nga zjarri hyjnë fabrika në të cilat punojnë me materiale që nuk ndizen p.sh:

Në bazë të standardit МКС U. J1. 240 mund të shikohet se në territorin e qytetit të Shkupit ka objekte nga të gjitha shkallët e rezistencës ndaj zjarreve dhe atë:

1. shkalla e parë – rezistencë e parëndësishme Në territorin e qytetit të Shkupit objekte të tilla pas tërmetit të vitit 1963 janë ndërtuar në shumë lagje:

ku objektet janë ndërtuar nga materiale që digjen lehtë (druri etj.)
Objektet zakonisht janë objekte banuese individuale, por ka edhe shkolla të këtin tipi, kopshte për fëmijë dhe objekte biznesi (duke përfshirë edhe të gjitha komunat dhe Qyteti Shkupit.)

2. Shkalla e dytë – rezistencë e vogël

Në këtë shkallë rezistence hyjnë të gjitha objektet ose elemente konstruktive që kanë rezistencë ndaj zjarrit deri në 30 minuta dhe objekte të tilla ka në:

duke pasur parasysh se pjesa më e madhe objekteve janë rikonstruktuar dhe ndërtuar me materiale me rezistencë ndaj zjarrit deri në dy orë.

3. Shkalla e tretë-rezistencë e mesme

Në këtë shkallë të rezistencës ndaj zjarrit hyjnë objekte në të cilat muret rezistojnë deri në 90 minuta, konstruksioni mes shkallëve deri në 60 minuta, ndërsa dyert deri në 30 minuta. Në këto objekte hyjnë pjesa më e madhe e objekteve banuese dhe publike të vjetra (shkolla, teatro etj.).

4. Shkalla e katërt-rezistencë e madhe

Në këtë shkallë rezistence të objekteve nga zjarri hyjnë objekte që kanë mure mbajtëse rezistuese ndaj zjarrit deri në 90 minuta, trarë dhe konstruksione ndërmjet kateve 60 minuta, konstruksion i rrugëve të evakuimit 60 minuta dhe dyer me rezistencë ndaj zjarrit 30 minuta. Me këtë shkallë rezistence janë ndërtuar objekte për jetë kolektive në të gjitha lagjet dhe të gjitha fabrikat në pjesën industriale të qytetit të Shkupit: nga kisela Voda deri në l. Draçevë, “Zona industriale Jug” nga bul. Serbia deri në tregun me shumicë, “Zona industriale Lindje” dhe të gjitha objektet e reja të ndërtuara.

5. Shkalla e pestë –rezistencë shumë e madhe

Në këtë shkallë rezistence nga zjarri të objekteve hyjnë objekte që kanë mure me fuqi rezistuese ndaj zjarrit deri në 120-180 minuta, konstruksionet mes kateve deri në 90-120 minuta, konstruksionet e çatisë për evakuim deri në 90 minuta.
Me këtë shkallë rezistence janë ndërtuar të gjitha objektet në 15 vitet e fundit në pjesën më të madhe të territorit të qytetit të Shkupit.


Vlerësimi i kërcënimit dhe masat për mbrojtjen nga zjarret në pyje në qytetin e Shkupit

Pyjet janë nën kompetencat e qytetit të Shkupit dhe i mirëmbajnë, rregullojnë dhe mbrojnë NP “Parqe dhe gjelbërim” – Shkup, zënë një sipërfaqe prej 4.690 hа dhe atë:

-------------------------
Gjithsej 4.690hа


vlerësimi i kërcënimit të pyjeve nga zjarret, sipas shkallës së kërcënimit është përcaktuar sipas kritereve të dhëna në Rregulloren për masa të veçanta për mbrojtjen e pyjeve nga zjarret (Gazeta zyrtare e RM-së nr. 69/01)
Në analizë janë marrë të dhënat dhe rrugët si pengesa natyrore kurse mbjelljet si të rregulluara. Во проценката се земени податоците и патиштата како природни препреки, а насадите се оценети како уредени. Sipas shkallës së kërcënimit të pyjeve nga zjarret për park-pyllin Vodno është përcaktuar në veçanti për çdo pjesë dhe i paraqitur në hartën treguese (pasqyra nr 1) .

Park pylli Vodno është vënë në tërësi në shkallën e II të kërcënimit nga zjarret, ndërsa në veçanti ekzistojnë shkallët I V të kërcënimit dhe atë:


shkalla I - kërcënim shumë i madh - 421hа
shkalla II - kërcënim i madh - 2456hа
shkalla III – kërcënim i mesëm - 1696hа
shkalla IV – kërcënim i vogël - 0hа

А. Masat që kanë të bëjnë me të gjitha shkallët e kërcënimit

Për shkak të mbrojtjes së pyjeve të shkallës së kërcënimit I deri në IV nga zjarret merren këto masa:

Masa që kanë të bëjnë me shkalën e I dhe II të kërcënimit (kërcënim shumë i madh dhe i madh)

Për shkak të mbrojtjes së pyjeve të shkallës së kërcënimit I dhe II, përveç masave të pikës A merren edhe këto masa:


Analizë për zjarret që kanë ndodhur në territorin e qytetit të Shkupit

Me gjendjen në fushën e mbrojtjes nga zjarret nuk mund të jemi të kënaqur edhe përpos të gjitha masave të marra deri tani nga ana e organeve dhe subjekteve kompetente, numri i zjarreve që ndodhin çdo vit tregojnë tendencë të kërcënimit serioz të prodhimeve dhe të potencialeve të tjera, por nga ana tjetër të gëzon fakti që dëmi material në përgjithësi vazhdimisht zvogëlohet.
Një vlerësim i tillë del për arsye se në pesë vitet e fundit në territorin e qytetit të Shkupit u shfaqën 483-1077 zjarre, të cilët përveç dëmit material kanë pasur edhe viktima në njerëz.
Nga numri i përgjithshëm i zjarreve që kanë ndodhur në këto pesë vjet, objekteve të pronësisë private u përkasin 37,49%, përderisa objekteve në pronë si të huaj 0,23%.
Pjesa më e madhe e zjarreve në qytetin e Shkupit ndodhin në ndërtesa banimi, pastaj në baraka, dyqane etj.
Shkaku kryesor për shfaqjen e zjarreve dhe dëmet e mëdha materiale është mbrojtja joefikase, si dhe mos marrja e masave preventive. Shumë shpesh evidentohen zjarre, që kanë ndodhu si shkak i mungesave që nuk janë mënjanuar edhe pse ka pasur vendime për sanimin e tyre nga organet kompetente inspektuese.

Shkaqe të drejtpërdrejta për shfaqjen e zjarreve janë nga më të ndryshmet, ndërsa situata është kjo:


Arsye
Numri i zjarreve
Gjithsej
2000
2001
2002
2003
2004
dëme
3
1
3
1
1
9
vatra-
26
57
42
53
41
219
Flakë e hapur
221
575
218
600
599
2213
Bisht cigareje
34
103
15
40
11
203
saldim
3
4
6
1
6
20
Përç. elektrik
31
41
41
47
21
181
Elektricitet statik
/
1
/
3
/
4
Përçues të nxehur me mbingarkim
4
1
8
1
14
28
Fërkim
5
1
1
1
/
8
Shpim
1
/
/
1
/
2
Vetëndezje
2
11
3
5
1
22
Karambol
1
1
/
2
2
6
I papërcaktuar
29
56
44
80
57
266
Eksplozion
3
7
2
5
1
18
Goditje rrufeje
/
2
11
7
/
20
Shkaqe të mbetura
5
8
15
15
12
55


Nga tabela shikohet se zjarret ndodhin më shpesh nga flaka e hapur, përçues elektrik, vatra të pakontrolluara, bishta cigaresh etj.
E gjitha kjo tregon se arsyeja kryesore për shfaqjen e zjarreve është pakujdesia, sjellja pa përgjegjësi e njeriut ndaj pronës dhe ambientit jetësor.
E ngjashme është gjendja edhe në vitet e fundit edhe nga raporti i Brigadës për mbrojtjen kundër zjarreve për zjarret që kanë ndodhur



Koha e ndodhjes së zjarreve
Përsa i përket kohës e ndodhjes së zjarreve situata në qytetin e Shkupit është kjo:



Koha e ndodhjes
Numri i zjarreve
06-14
1105
14-20
1434
20-06
1061


Nga të dhënat e treguara mund të arrihet në përfundimin se zjarret më shpesh ndodhin në periudhën nga ora14-20.


Zjarret gjithmonë kanë qenë dhe do të mbeten pjesë e jetës së përditshme të njeriut me humbje shumë të mëdha dhe dëme të pallogaritshme kudo në botë.
Veprimi preventiv në territorin e mbrojtjes nga zjarret dhe eksplozionet ka rëndësi të veçantë për përmirësimin e gjendjes në këtë fushë me interes të veçantë shoqëror.
Analiza e zjarreve që kanë ndodhur në qytetin e Shkupit tregon se gjendja në fushën e mbrojtjes nga zjarret dhe eksplozivet nuk është e kënaqshme dhe me qëllim tejkalimin e problemeve që siç shihet janë prezentë kudo njëlloj në vitet e fundit, është e nevojshme që:



6. Kërcënim nga mjete luftarake të paeksploduara

Të gjitha luftërat dhe konfliktet përveç pasojave të drejtpërdrejta mbi popullsinë dhe të mirat materiale shkaktojnë edhe pasoja plotësuese nga mjetet luftarake të paeksploduara.
Numri dhe sasia e NUS dhe mjete të tjera luftarake dhe minave vështirë mund të parashikohet dhe të përcaktohet.
Numri më i madh i NUS kanë ngelur nga Lufta e Parë Botërore si rezultat i veprimeve luftarake të asaj kohe.
NUS-ët e gjetur janë shumë të ndryshme përsa i përket llojit (bomba dore, granata artilerie, bomba avioni etj.) dhe kanë fuqi të madhe eksploduese dhe vrasëse dhe si të tilla përbëjnë rrezik për popullsinë dhe të mirat materiale.
Mbrojtja nga NUS si masë për mbrojtje dhe shpëtim të popullsisë dhe të mirave materiale bën pjesë në kompetencat e zakonshme dhe sferën e veprimit të Drejtorisë për mbrojtje dhe shpëtim si në kushtet e përditshme në punë dhe në jetë ashtu edhe në kushte të fatkeqësive natyrore dhe fatkeqësive të tjera.
Duke pasur parasysh rreziqet, si dhe llojin dhe karakterin e pasojave që mund t’i shkaktohen popullsisë dhe të mirave materiale mbrojtja nga NUS është një masë shumë komplekse për mbrojtje, prandaj dhe është e nevojshme respektimi me përpikëri i dispozitave dhe standardeve dhe procedurave të përcaktuara nga ana e të gjitha subjekteve të përfshira në këtë problematikë, duke filluar me zbulimin e tyre, përcaktimin e llojit, mbushjen eksplozive, tërheqjen në vend të sigurt, transportin, deponimin në depo adekuate deri në shkatërrimin e tyre.
Gjatë realizimit të masave dhe aktiviteteve prioritet ka sigurimi i personave që i kryejnë të njëjtat (teknik zjarri, ekipe sanitare, shoferë) si dhe siguria e popullsisë dhe të mirave materiale q[janë të kërcënuara direkt nga NUS-ët e gjetur.


7. Kërcënimi nga epidemitë dhe sëmundjet infektive

Veprimtaria epidemiologjike në R. e Maqedonisë zbatohet në bazë të Ligjit për mbrojtje shëndetësore, Ligjit për mbrojtjen e popullsisë nga sëmundjet infektive, akte nënligjore të kësaj fushe, si dhe në bazë të programit që e sjell Qeveria e R. së Maqedonisë.
Në përputhje me dispozitat ligjore të lartpërmendura, rekomandimet e politikës globale Shëndet për të gjithë, politika 21 qëllime për shek-21-të të rajonit evropian të organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe evaluimi i Programit për mbrojtje shëndetësore preventive në R. e Maqedonisë, në periudhën e ardhshme pritet zvogëlim i ndjeshëm i efekteve negative, që sëmundje infektive të caktuara mbi gjendjen shëndetësore të popullsisë dhe sigurimit të kontrollit, eliminimit dhe eradikimit të këtyre sëmundjeve infektive.

Qëllime prioritare nga fusha e epidemiologjisë janë:

Sëmundje infektive në qytetin e Shkupit nga viti 1994-2004

Epidemitë që përbëjnë rritje të sëmundjeve infektive të caktuara të cilat sipas kohës dhe vendit e tejkalojnë numrin e zakonshëm të rasteve për periudhat e mëparshme si dhe rritjen jo të zakonshme të numrit të sëmurëve me komplikime ose me vdekje në Qytetin e Shkupit mund të shfaqen si rezultat i:
Mbrojtja e kafshëve nga sëmundjet infektive përbën prioritet duke pasur parasysh rëndësinë e tyre në kushtet bashkëkohore të jetesës dhe nevojës gjithnjë e më të madhe për sigurimin e sasive të mjaftueshme të ushqimit me kualitet të popullsisë.
Njerëzit janë pjesë e pandarë e ekosistemit global dhe si të tilla kanë rol të rëndësishëm në lidhje me kërcënimin e kafshëve nga sëmundjet infektive.
Si rezultat i veçorive gjeografike në territorin e qytetit të Shkupit në mënyrë të vazhdueshme ekzistojnë lloje të ndryshme kafshësh që nga kohërat e hershme.
Mënyra e rritjes, ushqimit, kushtet e rregullimit, edukimi i personave që merren me rritjen e tyre përbëjnë kushte themelore të shfaqjes së kërcënimit nga sëmundjet infektive te kafshët. Në territorin e qytetit të Shkupit në periudhën e kaluar si edhe tani ekzistojnë lloje nga më të ndryshmet të sëmundjeve infektive dhe parazitëve si dhe të sëmundjeve të tjera te kafshët.
Për tejkalimin e këtyre gjendjeve menjëherë pas përfundimit të luftës janë marrë një varg masash dhe si rezultat i kësaj janë arritur rezultate ku sëmundje të caktuara janë çrrënjosur (sagakija e thundrave, lija dhe aglakcia tek dhentë, murtaja tek derrat etj.) ndërsa tek sëmundje të caktuara infektive është kryer locimi i një pjese të sëmundjeve të tjera si antraksi te dhentë, tërbimi etj. Falë masave të marra dhe aktiviteteve nga shfaqja e sëmundjeve infektive tek kafshët është krijuar baza e duhur biologjike-shëndetësore për zhvillimin e mëtejshëm të blegtorisë.
Me përfshirjen më të madhe të racave fisnike të shtazëve dhe shpendëve dhe me përqendrimin e tyre në algomerate më të mëdha u fut patologjia e re karakteristike për ata kafshë, e cila kërkon profesionalistet të lartë të personave që merren me rritjen, mbrojtjen dhe pajisjen shërbimit veterinar laboratorik në terren.
Në grupin e sëmundjeve të reja infektive tek kafshët hyjnë:

Në grupin e sëmundjeve parazite tek kafshët hyjnë strongiloza e mushkërive të bardha, strongiloza e tëmthit-zorrëve, ekinokoza, pirotplazmoza, sëmundje parazite te bletët, peshqit etj.
Në rast të ekzistencës së rrezikut nga fatkeqësitë natyrore merren masa preventive për shfaqjen dhe zgjerimin e sëmundjeve parazite dhe infektive dhe atë:

9. Kërcënimi i bimëve dhe prodhimeve me origjinë bimore


Gjatë vegjetacionit të bimëve bujqësore dhe pyjore vazhdimisht ballafaqohen me një numër të madh sëmundjesh, dëmtuesish që mund të shkaktojnë dëme të mëdha materiale dhe zvogëlimin e prodhimtarisë dhe kualitetit të produkteve ushqimore, zvogëlimin e masës së drurit dhe në raste të veçanta të shkaktojnë tharjen e drurëve të mbjellë. Sipas analizave të përfunduara deri tani dëme më të mëdha te bimët dhe pyjet shkaktojnë këto sëmundje dhe dëmtues.


Tek kulturat bujqësore

Në territorin e qytetit të Shkupit sipas rezultateve të marra nga analizat shumëvjeçare janë regjistruar shumë sëmundje dhe parazitë, por sipas dëmeve të shkaktuara, intensitetit dhe sipërfaqes së përfshirë veçohen:

Ekosisteme pyjore

Pyjet shtrihen në pjesën më të madhe të territorit të qytetit të Shkupit. Dominojnë pyjet gjetherënëse (dushku, frashër i bardhë dhe i zi, gështenjë, ah) përderisa halorët (bredh, çam, dëllinjë) si dhe të përzierat (pyje bredhi dhe ahu) shtrihen në sipërfaqe më të vogla.

Ekosistemet e pyjeve janë përfshirë në disa rajone, dhe atë:
Në ekosistemet pyjore të qytetit të Shkupit takohen shumë sëmundje të cilat në varësi të intensitetit dhe vendndodhjes mund të shkaktojnë dëme të mëdha. Më të rëndësishmet për qytetin e Shkupit janë:
Tharja e pyjeve

Në territorin e qytetit të Shkupit është regjistruar shfaqja e tharjes së drurëve në lokalitete të veçanta, si shkak i thatësirës së gjatë në vitet e fundit, si dhe nën veprimin e faktorëve biogjen dhe abiogjen.
Në Ministrinë për bujqësi dhe pyje dhe ekonominë e ujit si dhe ndërmarrjet bujqësore dhe pyjoret vazhdimisht ndjekin gjendjen me sëmundjet dhe dëmtuesin dhe marrin masa në kohë për eliminimin e tyre, duke penguar zgjerimin e tyre.
Subjektet e theksuara disponojnë me numër të mjaftueshëm kuadrosh profesional të cilët së bashku me bujqit me përvojë më të madhe në lidhje me zbatimin e masave për mbrojtjen e bimëve nga sëmundjet dhe dëmtuesit dhe me kushte të siguruara, preparate kimike, mekanizim, karburant etj, kanë mundësi të ballafaqohen me sukses me pasojat.

Masat që duhen marrë janë këto:

10. Kërcënim nga kontaminimi radiologjik, kimik dhe biologjik dhe aksidente me materie të rrezikshme

Kushtet bashkëkohore për jetesë dhe punë, si dhe zhvillimi teknologjik gjithnjë e më i madh, në masë të madhe kontribuojnë në rritjen e shkallës së kërcënimit të territorit të qytetit të Shkupit nga kontaminimi radiologjik, kimik dhe biologjik dhe aksidente të shkaktuara nga materie të rrezikshme.
Në procesin e prodhimit shfrytëzohen materie të ndryshme të rrezikshme helme-si gazra, që avullojnë lehtë, minerale, bimore, sintetike të cilat sipas karakteristikave të tyre janë helmuese, eksplozive, të djegshme dhe si të tilla shkaktojnë rrezik dhe të mirat materiale, veçanërisht në kushte të fatkeqësive natyrore dhe fatkeqësive të tjera, si dhe në kushte lufte.
Gama e gjerë e materieve të rrezikshme që shfrytëzohen në procesin e prodhimit dhe për qëllime të tjera, munden për një periudhë shumë të shkurtër të shkaktojnë kontaminim – ndotje të ajrit, ujit, tokës dhe objekteve. Ndikim të madh në përqendrimin e kontaminimit, zgjerimin e tij, intensitetit kanë relievi, kushtet klimaterike, temperatura, lagështia, drejtimi dhe stabilitetit i erërave, dendësia e ndërtimit dhe popullsisë, si dhe lokacioni i kapaciteteve prodhuese që shfrytëzojnë materie të rrezikshme në procesin e prodhimit ose që i prodhojnë ato.
Territori i qytetit të Shkupit nuk është i kërcënuar direkt nga kontaminimi radiologjik i përmasave të mëdha, sepse nuk disponon me centrale bërthamore të cilat gjatë avarive mund të shkaktojnë rrezatim radioaktiv, por ekziston rreziku gjatë aksidenteve të reaktorëve bërthamorë nga R. e Bullgarisë, Ukrainës si dhe nga centralet bërthamore të tjera dhe në këto kushte mund të shkaktohen pasoja serioze mbi popullsinë dhe të mirat materiale.
Në qytetin e Shkupit ka një përdorim të gjerë dhe masiv të izotopeve radioaktive me burime të hapura dhe të mbyllura të rrezatimit si dhe rezultat i kësaj krijimin e mbetjeve radioaktive, i cili me lëshimet e pakontrolluara apo me deponimin jo adekuat mund të shkaktojë kontaminimin e ajrit, ujit truallit në rajon më të gjerë. Kjo mund të përbëjë rrezik për popullsinë prandaj është e nevojshme marrja e masave preventive dhe operative për mbrojtje gjatë deponimit, transportit dhe shkatërrimit.
Në suazat e zbatimit të masave për mbrojtje gjatë deponimit, transportit dhe shkatërrimit të mbetjeve radioaktive, rëndësi shumë të madhe ka marrja e procedurave të përcaktuara operative nga ana e subjekteve që janë përfshirë në këtë problematik. Gjithashtu territori i qytetit të Shkupit është i kërcënuar nga aksidentet me materie të rrezikshme me përbërje kimike, po të kihet parasysh përdorimi i tyre i gjerë në procesin e prodhimit, transportit, deponimit, përdorimit të pesticideve në bujqësi etj.

Kontaminimi kimik i ajrit, ujit, truallit dhe me të edhe i popullsisë dhe të mirave materiale mund të shfaqet edhe në kushte të zakonshme të jetesës, kurse shkaqet më të shpeshta janë:

Shkalla e kërcënimit të territorit të qytetit të Shkupit nga kontaminimi kimik rritet në rast të fatkeqësive natyrore, në kushtet e luftës, duke pasur parasysh se mund të ndodhin avari të ndryshme të përmasave më të vogla ose më të mëdha, të shkaktuar nga lloji dhe karakteri i fatkeqësisë natyrore, si tërmete, përmbytje, zjarre, eksplozione, aksidente automobilistike të mëdha, aksidente në miniera dhe lloje të tjera të fatkeqësive teknike-teknologjike.
Në qytetin e Shkupit ka një numër të madh subjektesh që punojnë me materie kimike të rrezikshme ose të njëjtat i shfrytëzojnë në procesin e prodhimit, ku duhet të theksohet se numri më i madh i tyre gjenden në rajonin më të gjerë të qytetit të Shkupit ( SHA OHIS, SHA ALKALOID, SHA ОКТА, SHA MAKPETROL, SHA Toplifikacija, SHA Gazra teknike, fabrika e çimentos dhe usjes etj). Të njëjtat gjatë fatkeqësive natyrore dhe fatkeqësive teknike-teknologjike përbëjnë rrezik për popullsinë dhe të mirat materiale dhe mund të shkaktojnë pasoja mbi shëndetin e njerëzve, kafshëve, bimëve dhe ambientit jetësor.
Në lidhje me shkalën e kontaminimit biologjik mund të thuhet se territori i qytetit të Shkupit nuk është i kërcënuar seriozisht, por megjithatë duhet të merren masa për mbrojtje dhe shpëtim nga na e subjekteve, me qëllim mënjanimin ose zvogëlimin e pasojave që mund të shkaktojnë mbi popullsinë, të mirat materiale, kafshët dhe bimët.
Përdorimi i pakontrolluar i mjeteve biologjike mund të manifestohet me shfaqjen e sëmundjeve të ndryshme te popullata (dizanteria, enterekolis, hepatiti akut А, B, C, D, menengiti, bruceloza, ehinokoka, gripi), që në varësi të pasojave nga fatkeqësitë natyrore mund të rezultojnë me epidemi të përmasave më të mëdha.
Gjithashtu pasoja serioze mund të shkaktohen tek kafshët, me shfaqjen e sëmundjeve të ndryshme të çfarëdo lloji (antraks, tërbimi, turbekulozi etj).
Aksidentet me mjete biologjike mund të shkaktojnë pasoja edhe tek bimët, me shfaqjen e sëmundjeve bakteriologjike, virusale, inkubacionit dhe shfaqjen e insekteve etj.
Duke pasur parasysh pasojat që mund të shkaktohen nga përdorimi pakontrolluar i mjeteve radiologjike, biologjike dhe kimike të këtij lloji, si në kushte normale jetese ashtu edhe në kushte të fatkeqësive natyrore, tekniko-teknologjike dhe luftëra, shtrohet domosdoshmëria e veprimit sistematik dhe marrjes së masave dhe aktiviteteve nga ana e të gjitha organeve kompetente, në suazat e kompetencave dhe sferës së tyre të veprimit dhe atë:

11. Ndihma e parë e shpejtë

Duke pasur parasysh kushtet e vështirësuar për jetesë dhe punë në kushtet të fatkeqësive natyrore, për shkak të mbrojtjes dhe shpëtimit të popullsisë, është e nevojshme nga subjektet e ngarkuara të merren këto masa dhe aktivitete:
Qëllimi kryesor në kushte të fatkeqësive natyrore dhe fatkeqësive të tjera përbën mbrojtja e popullsisë dhe të mirave materiale, pranimi, mbrojtja trajtimi mjekësor i popullsisë e cila ka mbetur kushte themelore për jetesë ose është lënduar apo traumatizuar nga fatkeqësia natyrore.
Në planifikimin, organizimin dhe zbatimin e masave dhe aktiviteteve për ndihmën e parë mjekësore do të angazhohen:


12. Asanimi i terrenit

Asanimi i terrenit si masë për mbrojtje dhe shpëtim ka rëndësi të madhe në kushte të fatkeqësive natyrore ose fatkeqësive të tjera ku për shkak të gjendjes dhe pasojave të shkaktuara ekziston rrezik për shfaqjen e :
Me qëllim përballjen me sukses me rreziqet dhe pasojat e të shkaktuara nga fatkeqësi natyrore dhe fatkeqësi të tjera, është e nevojshme në asanimin e terrenit të angazhohen të gjitha subjektet kompetente të cilat në përputhje me sferën e veprimit të tyre kanë obligime në këtë plan, veçanërisht:
Detyrat e subjekteve në lidhje me asanimin e terrenit janë në varësi të drejtpërdrejtë nga lloji dhe volumi i fatkeqësive natyrore, pasojave që mund të shkaktohen, por në përgjithësi është e nevojshme të merren masa dhe aktivitete:


13. Kërcënimi nga fatkeqësitë teknike-teknologjike dhe mbrojtja e ambientit jetësor


Masat për mbrojtjen nga katastrofat teknike-teknologjike përmbajnë, përveç mbrojtjes së drejtpërdrejtë të njeriut dhe të mirave materiale dhe dimension i theksuar ekologjik.
Dimensioni ekologjik i masave mbrojtëse është për faktin se ambienti jetësor është resurs i kufizuar, që në mjedise të caktuara dhe në korniza globale është në kufirin e rezistencës.
Një nga masat e domosdoshme preventive për mbrojtjen nga katastrofat teknike-teknologjike është planifikimi urbanistik dhe hapësinor, i cili nëpërmjet analizave të gjendjeve dhe analizave të incidenteve të mundshme, në mirëmbajtjen e instalimeve dhe pajisjeve duhet të krijohet një sjellje e pranueshme ndaj ambientit jetësor.
Qasjet themelore metodologjike për planifikim dhe rregullim janë:

Niveli i parë: përfshin të gjitha masat që merren në mirëmbajtjen e pajisjeve dhe instalimeve, për shkak të shfrytëzimit të sigurt të materialeve të rrezikshme në proceset teknologjike dhe mënjanimin e katastrofave teknologjike,

Niveli i dytë: ka të bëjë me të gjitha masat që duhet të merren për kufizimin e eksplozionit ose çlirimin e lëndëve kimike.

Niveli i tretë: përfshin masa që merren për mbrojtjen e ambientit jetësor duke kufizuar efektet e emisioneve të materieve të rrezikshme ose pasojë nga eksplozione zjarri.


14. Kërcënime nga gjendje të tjera të jashtëzakonshme

Me termin fatkeqësi të tjera nënkuptohen fenomene që janë rezultat i gabimeve të caktuara në kryerjen e aktiviteteve ekonomike dhe të tjera, si dhe të pakujdesisë gjatë punës me materie të rrezikshme dhe mjete gjatë prodhimit, deponimin dhe transportin e të njëjtave, fatkeqësi të mëdha komunikacionit rrugor, hekurudhor dhe ajror, fatkeqësi në miniera, fatkeqësi industriale të shkaktuara nga shkaqe teknike-teknologjike dhe eksplozioneve, shira radioaktiv, pluhura, precipitate, rrjedhje nafte dhe e derivateve të saj dhe lëndë kimike helmuese, eksplozione të gazrave të cilat krijojnë në ajër bashkime eksplozive dhe materie të tjera eksplozive. Fatkeqësi që mund të shfaqen në qytetin e Shkupit, përveç reshjeve radioaktive, varen kryesisht nga faktori njeri, kujdesin ose pakujdesinë e tij, por edhe nga ndikimi i fatkeqësive natyrore, siç janë periudhat pas tërmeteve përmbytjeve etj. Në qytetin e Shkupit mund të ndodhin zjarre dhe eksplozione si shkak i pakujdesisë, mos respektimin e masave të parashikuara dhe procedurat e punës, mos respektimin e dispozitave ligjore ose të mbrojtjes kundër zjarreve dhe mbrojtjes gjatë punës, si dhe instalimeve elektrike, rrufe pritëse, gazsjellës etj.

Zjarret dhe eksplozionet mund të jenë të një volumi më të vogël, por mund të jenë edhe katastrofale nëse në vendet ku ka ndodhur fatkeqësia gjenden pompa benzine ose depo ku ruhen materie djegëse.
Reshjet radioaktive, pluhurat dhe precipitatet në qytetin e Shkupit mund të shfaqen gjatë përdorimit të armëve radiologjike, lëshimit të grimcave radioaktive gjatë së cilës është i mundur kontaminimi i njerëzve dhe objekteve dhe në të njëjtën kohë edhe i kontaminimit të një numri të madh punëtorësh që mund të rrezikohen drejtpërdrejtë ose indirekte.
Duke pasur parasysh faktorët natyror, ushtarak dhe urban që ndikojnë në kërcënimin e një hapësire janë përcaktuar territoret e kërcënuara.
Territoret e kërcënuara, sipas shkallës së kërcënimit, formojnë katër zona bazë të kërcënuara.
Qyteti Shkupit hyn në shkallën e parë bazë të kërcënimit. Këto hapësira me shkallë maksimale kërcënimi –territori më i ngushte dhe periferia e qytetit të Shkupit ku është koncentruara 26% e popullsisë, 40% e industrisë, 38% e mjeteve themelore të Republikës. Për këtë arsye gjatë një lufte eventuale qytetit të Shkupit mund t’i shkaktohen rrënime, eksplozione,zjarre, intoksinime nga industria kimike dhe humbje të mëdha në njerëz.
Në përputhje me shkallën e kërcënimit planifikohen, përgatiten dhe realizohen masat për mbrojtje dhe shpëtim.


15. Evakuimi

Evakuimi përbën zhvendosjen me plan, të organizuar dhe të kontrolluar të popullsisë dhe të mirave materiale nga zonat e kërcënuara në ato më të sigurta dhe ajo realizohet nëse ma masa të tjera për mbrojtje dhe shpëtim nuk është e mundur të pengohen efektet nga fatkeqësitë natyrore dhe fatkeqësi të tjera të mëdha. Realizimi i evakuimit për bën masën e masave dhe aktiviteteve në një kompleks më të gjerë ndërmjet të cilave :

Duke pasur parasysh kërcënimin e qytetit nga fatkeqësitë natyrore dhe fatkeqësi të tjera, llojit dhe karakterit të rreziqeve si dhe pasojave që mund të shkaktohen shtrohet nevoja e planifikimit, organizimit dhe realizimit të evakuimit të popullsisë para se të gjithash të këtyre kategorive të qytetarëve:
Në bazë të lartpërmendurës, vlerësohet se në qytetin e Shkupit pjesë e evakuimit janë rreth 75 000 banorë nga të cilët:

Evakuimi duhet të planifikohet ne vende të banuara dhe territore që mund t’i eksponohen kontaminimit RHB, incidente teknike-teknologjike, territoret që bëjnë pjesë në sipërfaqen e zënë nga dallgët përmbysëse të akumulimeve të ujit si dhe të territoreve të kërcënuara fatkeqësi natyrore të përmasave më të mëdha – përmbytje, zjarre, tërmete, rrënime etj.
Për pranimin e popullsisë së evakuuar parashikohen vende të banuara, lagje turistike, pushimore etj, dhe të njëjtat duhet të sigurojnë zhvillimin e një jete normale të personave dhe plotësimin e nevojat e tyre themelore.
Për këtë qëllim duhet të sigurohen:

Të dhëna konkrete për numrin e përgjithshëm të popullsisë si dhe të kategorive të qytetarëve që do të evakuohen do të përcaktohen me planet për mbrojtje dhe shpëtim, ku në mënyrë të hollësishme do të përgatiten të gjitha çështjet në lidhje me planifikimin, organizimin dhe realizimin e evakuimit dhe pranimin e personave të evakuuar, veçanërisht të përcaktimit të vendeve në të cilat do të kryhet pranimi i popullsisë të evakuuar, përcaktimi llojit mënyrës së transportit, angazhimit të organeve të drejtorisë shtetërore, shoqatave tregtare, institucioneve publike dhe subjekteve të tjera në evakuimin dhe pranimin e popullsisë.
Për realizimin e suksesshëm të evakuimit është e nevojshme të angazhohen të gjitha subjektet kompetente nga fusha të ndryshme:
16. Strehimi

Strehimi përfshin masa dhe aktivitete për planifikimin, ndërtimin, mirëmbajtjen dhe shfrytëzimin e strehimeve dhe objekteve të tjera mbrojtëse, duke siguruar mbrojtjen dhe shpëtimin e popullsisë. Në qytetin e Shkupit obligim për ndërtimin e vendstrehimeve kanë të gjithë investuesit e objekteve të reja të cilët sipas vlerësimit të kërcënimit gjenden në zonat e kërcënuara të përcaktuara me vendimin e Qeverisë së Republikës së Maqedonisë.
Planifikimi, projektimi dhe ndërtimi i vendstrehimeve si një nga masat më të rëndësishme të për mbrojtjen e njerëzve dhe të mirave materiale në ambientet më të mëdha urbane, përbën një detyrë shumë të ndërlikuar.
Për mbrojtjen e popullsisë, të mirave materiale dhe kulturore të qytetit të Shkupit ndërtohen vendstrehime dhe lloje të tjera objektesh mbrojtëse të cilët sipas vëllimit të mbrojtjes që mundësojnë, në përputhje me dispozitat ligjore mund të jenë:

vendstrehimet dhe objektet e tjera mbrojtëse të popullsisë ndërtohen :
Pasqyra e kapaciteteve strehuese të qytetit të Shkupit

N.r.
Rajon
vendstrehime
strehuese
publike
gjithsej
1Qyteti Shkupit
numri
kapaciteti
numri
kapaciteti
numri
kapaciteti
numri
kapaciteti
829
91 674
137
6 440
8
4 037
974
104 099


Veçanti e Qytetit të Shkupit për mbrojtje dhe shpëtim

Qyteti Shkupit në nivel lokal formon forca hapësinore për mbrojtje dhe shpëtim, të cilat formohen për veprim në territorin e qytetit.

Për këtë qëllim qyteti Shkupit formon forca hapësinore:

Njësitë universale organizohen si:
Lloji dhe madhësia e njësive universale formohet në bazë të vlerësimeve të kërcënimit nga fatkeqësitë natyrore dhe fatkeqësitë e tjera dhe numri i të punësuarve.

Njësitë universale për mbrojtje dhe shpëtim aftësohen dhe përcaktohen për:

Njësitë e specializuara për mbrojtje dhe shpëtim formohen për:

Qyteti i Shkupit duhet të kryejë analiza për:

Aftësimi i të punësuarve
Për aftësimin e të punësuarve dhe qytetarëve merren masa për mbrojtje personale dhe të përbashkët. Informimi i qytetarëve do të kryhet nëpërmjet mediumeve të ndryshme me qëllim që të njihen qytetarët me masat themelore mbrojtëse për mbrojtje dhe shpëtim nga zjarri dhe fatkeqësi të tjera elementare si preventivë, ndërsa të gjithë qytetarët e punësuar në vendet e tyre të punës më së paku një herë tre vjet të ndjekin trajnim dhe ushtrime nga fusha e mbrojtjes dhe shpëtimit nga fatkeqësi natyrore dhe për përdorimin e mjeteve për mbrojtje personale dhe të përbashkët dhe gjithashtu nga persona specialistë të punësuar në njësinë territoriale të mbrojtjes kundër zjarreve të qytetit të Shkupit të ndjekin trajnimet dhe ushtrime e cila përbëhet nga pjesa e përgjithshme dhe pjesa praktike. Kjo gjithsesi do të përmirësojë efikasitetin për realizimin e masave të caktuar për mbrojtje dhe shpëtim dhe gjithashtu shfrytëzimin e mjeteve për mbrojtje personale dhe të përbashkët dhe masa të tjera për mbrojtje dhe shpëtim. Të punësuarit që punojnë në vende pune me rrezik për shëndetin e tyre përdorin veshje pune të veçantë dhe mjete pune të veçanta vetëm për atë që janë specializuar.

Konkluzione për shkallën e kërcënimit të fatkeqësive natyrore, epidemive dhe fatkeqësive të tjera si dhe i organizimit për mbrojtje dhe shpëtim
  1. Nga vlerësimi dhënë i rreziqeve të mundshme për kërcënim, është reale të pritet qyteti i Shkupit të jetë i xxx në më shumë burime të fatkeqësive natyrore, epidemive dhe fatkeqësive të tjera.
  2. Me qëllim që të parandalohet ose zvogëlohen pasojat është e nevojshme parashikimi në kohë i ndikimit të tyre negativ pas shfaqjes.
  3. Planifikim dhe përgatitje e aktiviteteve për realizimin e masave për mbrojtje dhe shpëtim në funksionin e preventivit.
  4. Organizimi i masave adekuate për mbrojtje dhe shpëtim.
  5. Për sigurimin e të mirave materiale, personelit dhe resurseve të tjera janë të nevojshme masat e planifikuar për mbrojtje dhe shpëtim.
  6. Formimi, pajisja dhe trajnim i forcave hapësinore për mbrojtje dhe shpëtim.
Nga vlerësimi i kërcënimit të qytetit të Shkupit nga fatkeqësitë natyrore, epidemitë dhe fatkeqësitë e tjera si dhe organizimi i mbrojtje dhe shpëtimit mund të arrijmë në konkluzionin se qyteti Shkupit do të marrë të gjitha masat e domosdoshme në kohë, me efikasitet dhe përballimin në kohë me fatkeqësitë natyrore ose fatkeqësi të tjera me qëllim që të kemi sa më pak humbje materiale dhe në njerëz.

DISPOZITA KALIMTARE DHE PËRUNDIMTARE

Ky Vlerësim do të shpallet në “Lajmëtari zyrtar i qytetit të Shkupit”